Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp được quy định tại Điều 226 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bởi Luật 12/2017/QH14. Tội này chỉ áp dụng khi người vi phạm cố ý kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý đang được bảo hộ tại Việt Nam.
Người vi phạm bị truy cứu khi đạt một trong bốn ngưỡng: quy mô thương mại, thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng, gây thiệt hại cho chủ sở hữu từ 200 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng. Cá nhân bị phạt tiền đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 3 năm.
Pháp nhân thương mại cũng là chủ thể của tội này. Mức phạt với pháp nhân từ 500 triệu đồng đến 5 tỷ đồng, có thể bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 2 năm.
Dưới các ngưỡng trên, hành vi bị xử phạt hành chính theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP, đã sửa đổi bởi các Nghị định 126/2021/NĐ-CP, 46/2024/NĐ-CP và 186/2026/NĐ-CP. Mức phạt tối đa là 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức. Các trích dẫn Điều 226 trong bài lấy từ Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025, bản hợp nhất Bộ luật Hình sự mới nhất tại ngày 10/11/2026.
Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là gì?
Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là tội kinh tế tại Điều 226 Bộ luật Hình sự, xử lý việc cố ý kinh doanh hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý.
Khái niệm này cần đọc cùng hai văn bản. Bộ luật Hình sự quy định tội danh và hình phạt. Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền được bảo hộ và định nghĩa hàng giả mạo. Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành là Luật 50/2005/QH11, đã sửa đổi bởi các Luật 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 93/2025/QH15 và gần nhất là Luật 131/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/4/2026.
Theo khoản 4 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu công nghiệp là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh. Đây là một nhánh của sở hữu trí tuệ, bên cạnh quyền tác giả và quyền đối với giống cây trồng.
Điều 226 không bảo vệ toàn bộ danh sách trên. Khoản 1 chỉ nêu “nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý”, và đối tượng phải là “hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý”. Hành vi xâm phạm sáng chế hay bí mật kinh doanh không thuộc tội này.
Điều 212 Luật Sở hữu trí tuệ dẫn sang Bộ luật Hình sự: cá nhân, pháp nhân thương mại xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều 199 cùng luật cho phép xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy tính chất, mức độ. Từ 01/4/2026, khoản 1 Điều 200 (sửa bởi Luật 131/2025/QH15) giao thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm cho Tòa án và người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, thay cho danh sách cơ quan liệt kê trước đây.
Điều 226 Bộ luật Hình sự hiện hành đã được sửa đổi những lần nào?
Điều 226 được sửa một lần, bởi Luật 12/2017/QH14 có hiệu lực từ 01/01/2018, ở khoản 1 và điểm a khoản 4. Luật 86/2025/QH15 sửa Bộ luật Hình sự nhưng không chạm vào Điều 226.
Các mốc dưới đây lấy từ chú thích trong Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH:
| Văn bản | Ngày ban hành | Hiệu lực | Tác động đến Điều 226 |
|---|---|---|---|
| Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 | 27/11/2015 | 01/01/2018 | Ban hành Điều 226 |
| Luật 12/2017/QH14 | 20/6/2017 | 01/01/2018 | Sửa khoản 1 (chú thích 187) và điểm a khoản 4 (chú thích 188) |
| Luật Tư pháp người chưa thành niên 59/2024/QH15 | 30/11/2024 | 01/01/2026 | Không sửa Điều 226 |
| Luật 86/2025/QH15 | 25/6/2025 | 01/7/2025 | Không sửa Điều 226 |
Như vậy, nội dung Điều 226 đang áp dụng giữ nguyên từ ngày 01/01/2018. Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH được đăng Công báo số 1351 + 1352 đến 1357 + 1358 ngày 20/9/2025, và đến ngày 10/11/2026 Công báo chưa có bản hợp nhất Bộ luật Hình sự nào mới hơn.
Một số bài tuyên truyền ghi Điều 226 “sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025”. Cách ghi này chỉ đúng với Bộ luật Hình sự trên toàn bộ văn bản. Tại Điều 226, bản hợp nhất chỉ có hai chú thích, đều dẫn về Luật 12/2017/QH14.
Điều 226 khác Điều 225 Bộ luật Hình sự ở điểm nào?
Điều 226 bảo vệ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý với ngưỡng truy cứu cao hơn; Điều 225 bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan với ngưỡng thấp hơn và trần phạt pháp nhân thấp hơn.
Hai điều nằm liền nhau và chia khoản giống nhau. Ngưỡng và mức phạt của từng điều theo nguyên văn Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH:
| Tiêu chí | Điều 225 (quyền tác giả, quyền liên quan) | Điều 226 (quyền sở hữu công nghiệp) |
|---|---|---|
| Đối tượng | Tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình | Nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý |
| Hành vi | Sao chép; phân phối bản sao đến công chúng | Xâm phạm mà đối tượng là hàng hóa giả mạo |
| Ngưỡng thu lợi bất chính (cá nhân) | 50 đến dưới 300 triệu | 100 đến dưới 300 triệu |
| Ngưỡng thiệt hại, trị giá hàng (cá nhân) | 100 đến dưới 500 triệu | 200 đến dưới 500 triệu |
| Phạt tiền khoản 1 | 50 đến 300 triệu | 50 đến 500 triệu |
| Phạt tiền khoản 2 | 300 triệu đến 1 tỷ | 500 triệu đến 1 tỷ |
| Phạt tù khoản 2 | 6 tháng đến 3 năm | 6 tháng đến 3 năm |
| Pháp nhân, mức cao nhất | 1 đến 3 tỷ | 2 đến 5 tỷ |
Hai tội có cùng mức tù tối đa 3 năm. Phạt tiền thì khác: với pháp nhân, trần của Điều 226 là 5 tỷ đồng, cao hơn 2 tỷ đồng so với Điều 225. Chi tiết về vi phạm quyền tác giả có ở bài xử lý vi phạm bản quyền.
Khi nào xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp bị truy cứu khi đủ 4 yếu tố: nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, hàng hóa giả mạo, lỗi cố ý và đạt một ngưỡng định lượng.
Thiếu một yếu tố, hành vi không cấu thành tội theo Điều 226. Cả bốn yếu tố đều nằm trong khoản 1:
- Quyền được bảo hộ: nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý “đang được bảo hộ tại Việt Nam”. Nhãn hiệu chưa đăng ký, hoặc văn bằng đã hết hiệu lực, không đáp ứng yếu tố này.
- Đối tượng vật chất: hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý. Hàng chỉ có dấu hiệu tương tự gây nhầm lẫn, chưa tới mức giả mạo, không thuộc Điều 226 mà bị xử lý theo Điều 11 Nghị định 99/2013/NĐ-CP hoặc bằng biện pháp dân sự.
- Lỗi: “cố ý”. Theo Điều 10 Bộ luật Hình sự, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình nguy hiểm cho xã hội mà vẫn thực hiện, tức biết hàng là giả mạo mà vẫn kinh doanh.
- Ngưỡng: quy mô thương mại, hoặc một trong ba mức tiền về thu lợi, thiệt hại, trị giá hàng.
Về chủ thể, Điều 226 áp dụng cho cả cá nhân và pháp nhân thương mại. Điều 76 Bộ luật Hình sự liệt kê Điều 226 trong nhóm tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự.
Muốn chứng minh yếu tố đầu tiên, chủ sở hữu cần giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu còn hiệu lực. Doanh nghiệp chưa có văn bằng có thể xem thủ tục đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, hoặc kiểm tra tình trạng bằng tra cứu nhãn hiệu.
Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý được xác định thế nào?
Theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ, hàng giả mạo nhãn hiệu mang dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt với nhãn hiệu được bảo hộ, dùng cho chính mặt hàng đó, không được phép của chủ sở hữu.
Định nghĩa này hẹp hơn “hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu” ở Điều 129 cùng luật. Điều 129 coi là xâm phạm cả việc dùng dấu hiệu tương tự cho hàng hóa liên quan, nếu có khả năng gây nhầm lẫn. Điều 213 chỉ bắt hàng có dấu hiệu “trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt” và dùng “cho chính mặt hàng đó”.
Ví dụ: dán chữ trùng với một nhãn hiệu vòng bi đã đăng ký lên chính vòng bi là hàng giả mạo. Dùng một tên na ná cho dầu nhớt là xâm phạm theo Điều 129, nhưng chưa chắc là hàng giả mạo theo Điều 213.
Với chỉ dẫn địa lý, khoản 3 Điều 213 định nghĩa hàng giả mạo là hàng có dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức khó phân biệt với chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, dùng cho chính mặt hàng đó, và người gắn dấu hiệu không có quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý.
Trong thực tế tố tụng, kết luận “giả mạo” thường dựa trên giám định sở hữu công nghiệp. Từ 01/4/2026, khoản 5 Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ (sửa bởi Luật 131/2025/QH15) ghi rõ kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ và không kết luận về hành vi xâm phạm. Việc có xâm phạm hay không vẫn do cơ quan có thẩm quyền xử lý vụ việc quyết định. Ở vụ án nêu tại phần mức phạt, cơ quan điều tra dùng kết luận giám định ngày 16/8/2024 để xác định vòng bi thu giữ là hàng giả mạo nhãn hiệu.
Ngưỡng định lượng để truy cứu theo Điều 226 là bao nhiêu?
Khoản 1 Điều 226 có 4 ngưỡng, chỉ cần đạt một: quy mô thương mại; thu lợi từ 100 triệu đồng; thiệt hại từ 200 triệu đồng; hàng vi phạm trị giá từ 200 triệu đồng.
Bảng dưới ghi các ngưỡng với cá nhân và pháp nhân, theo khoản 1 và điểm a khoản 4 Điều 226:
| Tiêu chí | Cá nhân (khoản 1) | Pháp nhân thương mại (điểm a khoản 4) | Pháp nhân đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án, chưa xóa án tích |
|---|---|---|---|
| Quy mô thương mại | Có | Có | Không áp dụng riêng |
| Thu lợi bất chính | 100 đến dưới 300 triệu | 200 đến dưới 300 triệu | 100 đến dưới 200 triệu |
| Thiệt hại cho chủ sở hữu | 200 đến dưới 500 triệu | 300 đến dưới 500 triệu | 100 đến dưới 300 triệu |
| Trị giá hàng hóa vi phạm | 200 đến dưới 500 triệu | 300 đến dưới 500 triệu | 100 đến dưới 300 triệu |
Ngưỡng cho pháp nhân cao hơn cá nhân, trừ một trường hợp. Pháp nhân đã bị xử phạt hành chính về hành vi này, hoặc đã bị kết án về tội này mà chưa được xóa án tích, bị truy cứu từ mức 100 triệu đồng. Ngưỡng hình sự với doanh nghiệp của bạn vì thế thấp hơn hẳn, nếu doanh nghiệp từng nhận quyết định xử phạt theo Nghị định 99 về hàng giả mạo.
Khi vượt mức trên (thu lợi từ 300 triệu, thiệt hại hoặc trị giá hàng từ 500 triệu), hành vi rơi vào khoản 2, khung nặng hơn. Có tổ chức hoặc phạm tội 02 lần trở lên cũng thuộc khoản 2.
Bộ luật Hình sự không định nghĩa “quy mô thương mại” tại Điều 226. Thông tư liên tịch 01/2008/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP từng hướng dẫn truy cứu hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ, nhưng văn bản này hướng dẫn Bộ luật Hình sự 1999 và đã được Tòa án nhân dân tối cao công bố hết hiệu lực toàn bộ tại Quyết định 355/QĐ-TANDTC ngày 08/10/2021. Đến ngày 10/11/2026, chưa thấy nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hay văn bản nào khác hướng dẫn riêng Điều 226 Bộ luật Hình sự 2015, kể cả khái niệm “quy mô thương mại”. Trị giá hàng vi phạm trong vụ án thường do Hội đồng định giá tài sản trong tố tụng hình sự kết luận, như trong bản án nêu ở phần sau.
Xâm phạm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp có bị truy cứu theo Điều 226 không?
Không. Điều 226 chỉ áp dụng với nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý; xâm phạm sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, tên thương mại hay bí mật kinh doanh không bị truy cứu theo tội này.
Các hành vi đó vẫn bị xử lý, nhưng bằng biện pháp hành chính hoặc dân sự. Theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP, Điều 10 phạt xâm phạm sáng chế, giải pháp hữu ích, thiết kế bố trí; Điều 11 phạt xâm phạm kiểu dáng công nghiệp, tên thương mại; khoản 15a Điều 14 (bổ sung bởi Nghị định 46/2024/NĐ-CP) phạt xâm phạm bí mật kinh doanh từ 50 đến 100 triệu đồng.
Luật 131/2025/QH15 mở rộng khái niệm kiểu dáng công nghiệp sang sản phẩm “dưới dạng vật lý hoặc phi vật lý” (khoản 13 Điều 4). Điểm d khoản 2 Điều 124 bổ sung hành vi lưu thông bản sao kỹ thuật số của sản phẩm phi vật lý mang kiểu dáng được bảo hộ. Các hành vi này vẫn nằm ngoài Điều 226.
Chủ sở hữu sáng chế bị xâm phạm có thể khởi kiện dân sự để đòi bồi thường, nhưng chưa thể tố giác hình sự. Từ 01/4/2026, nếu không xác định được thiệt hại vật chất theo các căn cứ luật định, Tòa án quyết định mức bồi thường nhưng không quá 1 tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205, sửa bởi Luật 131/2025/QH15). Thiệt hại tinh thần được bồi thường từ 10 đến 100 lần mức lương cơ sở (khoản 2 Điều 205). Chỉ thị 02/CT-TTg năm 2026 đã giao nghiên cứu mở rộng tội danh, nội dung ở phần cuối bài.
Mức phạt tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là bao nhiêu?
Mức phạt tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp chia 2 nhóm: cá nhân bị phạt tiền 50 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc tù đến 3 năm; pháp nhân bị phạt 500 triệu đến 5 tỷ đồng.
Mỗi nhóm có khung cơ bản, khung tăng nặng và hình phạt bổ sung, theo Điều 226 trong Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH.
Cá nhân phạm tội bị phạt thế nào?
Cá nhân bị phạt theo 2 khung: khoản 1 phạt 50 đến 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm; khoản 2 phạt 500 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc tù 6 tháng đến 3 năm.
Điều kiện và hình phạt của từng khoản:
| Khoản | Điều kiện | Hình phạt |
|---|---|---|
| Khoản 1 | Đạt một ngưỡng: quy mô thương mại; thu lợi 100 đến dưới 300 triệu; thiệt hại 200 đến dưới 500 triệu; hàng hóa 200 đến dưới 500 triệu | Phạt tiền 50 đến 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm |
| Khoản 2 | Có tổ chức; phạm tội 02 lần trở lên; thu lợi từ 300 triệu; thiệt hại từ 500 triệu; hàng hóa từ 500 triệu | Phạt tiền 500 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù 06 tháng đến 03 năm |
| Khoản 3 (bổ sung) | Áp dụng thêm | Phạt tiền 20 đến 200 triệu đồng; cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định 01 đến 05 năm |
Khoản 1 không có hình phạt tù; tù chỉ đặt ra từ khoản 2.
Theo Điều 9 Bộ luật Hình sự, tội có mức cao nhất của khung là phạt tù đến 3 năm là tội phạm ít nghiêm trọng. Cả hai khung của Điều 226 đều thuộc loại này. Điều 35 cho phép áp dụng phạt tiền là hình phạt chính với người phạm tội ít nghiêm trọng, và khoản 2 Điều 226 cũng cho chọn phạt tiền thay cho phạt tù.
Hình phạt bổ sung tại khoản 3 có thể đi kèm hình phạt chính. Ví dụ, người bán hàng giả mạo có thể vừa bị phạt tiền, vừa bị cấm kinh doanh mặt hàng đó trong một thời gian.
Pháp nhân thương mại phạm tội bị phạt thế nào?
Pháp nhân thương mại bị phạt tiền 500 triệu đến 2 tỷ đồng ở khung cơ bản, 2 đến 5 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 6 tháng đến 2 năm ở khung tăng nặng.
Khoản 4 Điều 226 chia mức phạt pháp nhân thành 3 điểm:
| Điểm | Điều kiện | Hình phạt |
|---|---|---|
| Điểm a | Quy mô thương mại; thu lợi 200 đến dưới 300 triệu; thiệt hại hoặc hàng hóa 300 đến dưới 500 triệu; hoặc ngưỡng từ 100 triệu khi đã bị xử phạt hành chính, kết án mà còn vi phạm | Phạt tiền 500 triệu đến 2 tỷ đồng |
| Điểm b | Thuộc một trường hợp của khoản 2 | Phạt tiền 2 đến 5 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn 06 tháng đến 02 năm |
| Điểm c (bổ sung) | Áp dụng thêm | Phạt tiền 100 đến 500 triệu đồng; cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn 01 đến 03 năm |
Pháp nhân chỉ chịu trách nhiệm hình sự khi có đủ 4 điều kiện tại Điều 75 Bộ luật Hình sự. Hành vi phải được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân, và chưa hết thời hiệu truy cứu.
Khoản 2 Điều 75 quy định trách nhiệm của pháp nhân không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân. Một doanh nghiệp bán hàng giả mạo nhãn hiệu có thể bị phạt, đồng thời giám đốc hoặc nhân viên trực tiếp chỉ đạo cũng có thể bị truy cứu theo khoản 1 hoặc khoản 2.
Tòa án đã áp dụng Điều 226 trong vụ án nào gần đây?
Bản án 189/2025/HS-ST ngày 03/12/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3, TP. Hồ Chí Minh, phạt một chủ hộ kinh doanh 600 triệu đồng theo điểm đ khoản 2 Điều 226 vì buôn bán vòng bi giả.
Bản án được công bố trên Cổng công bố bản án của Tòa án nhân dân. Tên bị cáo đã được ẩn theo quy định công bố bản án. Theo nội dung bản án:
- Hàng thu giữ: 30.746 vòng bi mang nhãn hiệu KOYO, 23.926 vòng bi NSK và 744 vòng bi ASAHI. Kết luận giám định ngày 16/8/2024 xác định đây là hàng giả mạo nhãn hiệu được bảo hộ tại Việt Nam.
- Trị giá: Hội đồng định giá tài sản kết luận tổng trị giá 5.381.604.000 đồng, vượt xa ngưỡng 500 triệu đồng của điểm đ khoản 2.
- Hình phạt: phạt tiền 600 triệu đồng là hình phạt chính, áp dụng Điều 35, Điều 50 và các tình tiết giảm nhẹ tại điểm i, s khoản 1, khoản 2 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
- Vật chứng: toàn bộ vòng bi bị tịch thu tiêu hủy; máy tính, điện thoại dùng vào việc phạm tội bị tịch thu sung quỹ.
Tòa không buộc nộp lại tiền thu lợi bất chính vì cơ quan điều tra không xác định được số tiền. Bản án cũng ghi hành vi có dấu hiệu tội buôn bán hàng giả theo Điều 192, nhưng các công ty sở hữu nhãn hiệu không cung cấp được tài liệu, chứng cứ, hàng mẫu để giám định và hàng chính hãng không được công bố, khai báo tại Việt Nam, nên cơ quan điều tra chưa đủ căn cứ xử lý theo tội đó.
Đây là bản án sơ thẩm. Bài viết chưa xác minh được bản án đã có hiệu lực hay bị kháng cáo.
Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp khác xử phạt hành chính theo Nghị định 99/2013 thế nào?
Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp áp dụng khi đạt ngưỡng Điều 226, do Tòa án quyết định; dưới ngưỡng, hành vi bị phạt theo Nghị định 99/2013/NĐ-CP (đã sửa đổi), tối đa 250 triệu đồng với cá nhân và 500 triệu đồng với tổ chức.
Hai chế tài dùng chung khái niệm hàng giả mạo của Luật Sở hữu trí tuệ, nhưng khác nhau ở cơ quan xử lý, hậu quả và mức tiền. Điểm b khoản 1 Điều 211 Luật Sở hữu trí tuệ, sửa bởi Luật 131/2025/QH15, xác định hành vi bị xử phạt hành chính gồm sản xuất, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ hoặc giao cho người khác thực hiện. So sánh theo văn bản hiện hành:
| Tiêu chí | Xử lý hình sự (Điều 226 BLHS) | Xử phạt hành chính (Nghị định 99/2013/NĐ-CP, đã sửa đổi) |
|---|---|---|
| Phạm vi đối tượng | Chỉ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, hàng giả mạo | Mọi đối tượng sở hữu công nghiệp, kể cả sáng chế, kiểu dáng, bí mật kinh doanh |
| Điều kiện | Đạt ngưỡng khoản 1 Điều 226 | Hàng giả mạo “chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự” (tên Điều 12) |
| Cơ quan quyết định | Tòa án, sau điều tra, truy tố | Người có thẩm quyền xử phạt hành chính |
| Phạt tiền tối đa (cá nhân) | 1 tỷ đồng | 250 triệu đồng |
| Phạt tiền tối đa (tổ chức, pháp nhân) | 5 tỷ đồng | 500 triệu đồng (gấp 2 lần cá nhân) |
| Phạt tù | 6 tháng đến 3 năm (khoản 2) | Không |
| Án tích | Có | Không |
Trần 250 triệu đồng với cá nhân trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ đặt ra tại Điều 24 Luật Xử lý vi phạm hành chính (Văn bản hợp nhất 63/VBHN-VPQH ngày 15/8/2025); tổ chức bị phạt gấp 2 lần cá nhân.
Tên Điều 12 Nghị định 99, do Nghị định 46/2024/NĐ-CP sửa, ghi rõ hành vi về hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý “mà chưa tới mức truy cứu trách nhiệm hình sự”. Với hành vi buôn bán, chào hàng, vận chuyển, tàng trữ, trưng bày để bán, Điều 12 chia 9 bậc theo giá trị hàng, từ 4 đến 8 triệu đồng khi hàng đến 5 triệu đồng, tới 180 đến 250 triệu đồng khi hàng trên 300 triệu đồng. Hành vi sản xuất, in dán tem nhãn giả mạo lên hàng hoặc nhập khẩu bị phạt bằng 1,2 lần các mức đó nhưng không quá 250 triệu đồng. Khi không có căn cứ xác định giá trị hàng, mức phạt là 10 đến 30 triệu đồng. Người vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, đình chỉ sản xuất, kinh doanh 1 đến 3 tháng (với hành vi sản xuất, nhập khẩu), buộc tiêu hủy hàng và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.
Nghị định 186/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ 15/7/2026, sửa lại thẩm quyền xử phạt và không đổi khung tiền phạt của Điều 12. Nghị định bãi bỏ Điều 16 và Điều 17, bổ sung Điều 15a về thẩm quyền của Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ và các trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành, đồng thời trao thẩm quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ. Quản lý thị trường, Hải quan và Công an vẫn xử phạt hành vi tại Điều 12 trong phạm vi của mình. Nghị định cũng bổ sung biện pháp buộc hoàn trả, thu hồi, ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm và buộc thay đổi tên doanh nghiệp, tên hộ kinh doanh. Bản hợp nhất mới nhất của Nghị định 99 là Văn bản hợp nhất 25/2026/VBHN-NĐ-BKHCN ngày 30/9/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Bảng phạt chi tiết từng bậc có trong bài Nghị định 99/2013/NĐ-CP.
Với pháp nhân, một lần bị xử phạt hành chính về hành vi này hạ ngưỡng truy cứu hình sự xuống từ 100 triệu đồng (điểm a khoản 4 Điều 226).
Điều 226 khác tội sản xuất, buôn bán hàng giả (Điều 192) thế nào?
Điều 226 bảo vệ quyền của chủ nhãn hiệu, tù tối đa 3 năm; Điều 192 bảo vệ trật tự thị trường và người tiêu dùng trước hàng giả, khoản 1 đã có mức tù 1 đến 5 năm.
Hai tội có thể cùng xuất hiện trên một lô hàng. Hàng giả mạo nhãn hiệu đồng thời có thể là hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng. So sánh theo Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH:
| Tiêu chí | Điều 192 (sản xuất, buôn bán hàng giả) | Điều 226 (xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp) |
|---|---|---|
| Khách thể chính | Trật tự quản lý thị trường, quyền lợi người tiêu dùng | Quyền sở hữu công nghiệp của chủ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý |
| Ngưỡng khoản 1 | Hàng giả tương đương số lượng hàng thật trị giá từ 30 triệu; thu lợi từ 50 triệu; thiệt hại tài sản từ 100 triệu | Thu lợi từ 100 triệu; thiệt hại hoặc trị giá hàng từ 200 triệu; quy mô thương mại |
| Hình phạt khoản 1 | Phạt tiền 200 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc tù 01 đến 05 năm | Phạt tiền 50 đến 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm |
| Khung kế tiếp | Tù 05 đến 10 năm (khoản 2) | Tù 06 tháng đến 03 năm (khoản 2) |
Khoản 1 Điều 192 được sửa lần thứ hai bởi Luật 86/2025/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025, và mức trong bảng là mức sau lần sửa này.
Truy tố theo tội nào phụ thuộc vào chứng cứ giám định. Trong Bản án 189/2025/HS-ST, bị cáo chỉ bị truy tố, xét xử theo Điều 226, vì chưa giám định được hàng thu giữ là hàng giả theo Điều 192: chủ nhãn hiệu không cung cấp được hàng mẫu, tài liệu để giám định.
Thời hiệu truy cứu tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là bao lâu?
Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp là 5 năm, tính từ ngày tội phạm được thực hiện, vì Điều 226 là tội phạm ít nghiêm trọng.
Điểm a khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự quy định thời hiệu 05 năm với tội phạm ít nghiêm trọng. Khoản 3 cùng điều tính thời hiệu từ ngày tội phạm được thực hiện, và tính lại khi người phạm tội phạm tội mới có khung cao nhất trên 01 năm tù.
Với pháp nhân, điểm d khoản 1 Điều 75 đặt việc chưa hết thời hiệu là một trong 4 điều kiện chịu trách nhiệm hình sự. Quá 5 năm, pháp nhân không còn bị truy cứu về hành vi đó.
Tố giác tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp thực hiện thế nào?
Để tố giác tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, chủ sở hữu báo bằng lời hoặc văn bản cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, kèm văn bằng bảo hộ và chứng cứ hàng giả mạo.
Bạn làm theo 4 bước, căn cứ Bộ luật Tố tụng hình sự (Văn bản hợp nhất 17/VBHN-VPQH ngày 12/02/2026, đã gồm Luật 99/2025/QH15):
- Chuẩn bị chứng cứ quyền: giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hoặc văn bằng chỉ dẫn địa lý còn hiệu lực, phạm vi hàng hóa được bảo hộ.
- Chuẩn bị chứng cứ vi phạm: mẫu hàng, hóa đơn mua, hình ảnh điểm bán, kết luận giám định sở hữu công nghiệp nếu đã có, ước tính số lượng và giá trị hàng.
- Nộp tố giác: theo Điều 144, tố giác có thể bằng lời hoặc bằng văn bản; theo Điều 145, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát có trách nhiệm tiếp nhận, không được từ chối.
- Theo dõi kết quả: theo Điều 147, trong 20 ngày kể từ khi nhận tố giác, Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố, không khởi tố hoặc tạm đình chỉ giải quyết. Vụ phức tạp được kéo dài không quá 02 tháng, Viện kiểm sát có thể gia hạn thêm một lần không quá 02 tháng.
Từ ngày 01/12/2021, tội này không còn thuộc nhóm khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự, sửa bởi Luật 02/2021/QH15, chỉ còn các khoản 1 Điều 134, 135, 136, 138, 139, 141, 143, 155 và 156 Bộ luật Hình sự. Hệ quả là chủ sở hữu rút đơn không làm vụ án bị đình chỉ.
Khoản 5 Điều 144 xử lý người cố ý tố giác sai sự thật bằng kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Tố giác vì thế cần dựa trên kết luận giám định hoặc chứng cứ rõ ràng về hàng giả mạo.
Chủ nhãn hiệu ở nước ngoài không cần tự có mặt: trong vụ án vòng bi nêu trên, các chủ nhãn hiệu nước ngoài (JTEKT Corporation, NSK, Asahi Seiko) tham gia tố tụng qua công ty được ủy quyền tại Việt Nam và vắng mặt tại phiên tòa. Thông tin về văn bằng, đơn đăng ký do Cục Sở hữu trí tuệ quản lý.
Cần đánh giá hồ sơ trước khi chọn tố giác hình sự hay yêu cầu xử phạt hành chính, bạn có thể liên hệ luật sư để được tư vấn theo từng vụ việc.
Căn cứ pháp lý
Bảng dưới liệt kê văn bản dùng trong bài, tình trạng tại ngày 10/11/2026. Link dẫn tới Công báo, Cổng văn bản Chính phủ hoặc Cổng công bố bản án.
| Số hiệu | Tên văn bản | Ngày ban hành | Ngày có hiệu lực | Tình trạng (10/11/2026) | Nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
| 100/2015/QH13 | Bộ luật Hình sự | 27/11/2015 | 01/01/2018 | Đang áp dụng, đã sửa bởi 12/2017/QH14, 59/2024/QH15, 86/2025/QH15 | congbao.chinhphu.vn |
| 12/2017/QH14 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự 100/2015/QH13 | 20/6/2017 | 01/01/2018 | Đã có hiệu lực; sửa khoản 1 và điểm a khoản 4 Điều 226 | congbao.chinhphu.vn |
| 86/2025/QH15 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự | 25/6/2025 | 01/7/2025 | Đã có hiệu lực; không sửa Điều 226, sửa khoản 1 Điều 192 | congbao.chinhphu.vn |
| 135/VBHN-VPQH | Văn bản hợp nhất Bộ luật Hình sự | 05/9/2025 | Văn bản hợp nhất, không có ngày hiệu lực riêng | Bản hợp nhất mới nhất trên Công báo | congbao.chinhphu.vn |
| 02/2021/QH15 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự | 12/11/2021 | 01/12/2021 | Đã có hiệu lực; sửa khoản 1 Điều 155 | vanban.chinhphu.vn |
| 99/2025/QH15 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự | 27/6/2025 | 01/7/2025 | Đã có hiệu lực; đã gồm trong bản hợp nhất 17/VBHN-VPQH | congbao.chinhphu.vn |
| 17/VBHN-VPQH | Văn bản hợp nhất Bộ luật Tố tụng hình sự | 12/02/2026 | Văn bản hợp nhất, không có ngày hiệu lực riêng | Bản hợp nhất dùng để đối chiếu Điều 144, 145, 147, 155 | congbao.chinhphu.vn |
| 50/2005/QH11 | Luật Sở hữu trí tuệ | 29/11/2005 | 01/7/2006 | Đang áp dụng; đã sửa bởi 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15, 93/2025/QH15, 131/2025/QH15 | chinhphu.vn |
| 93/2025/QH15 | Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo | 27/6/2025 | 01/10/2025 | Đã có hiệu lực; có sửa một số điều Luật Sở hữu trí tuệ | congbao.chinhphu.vn |
| 131/2025/QH15 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ | 10/12/2025 | 01/4/2026 | Đã có hiệu lực; trong phạm vi bài: sửa khoản 13 Điều 4, Điều 124, 200, 201, 202, 205, 211 | vanban.chinhphu.vn |
| 67/VBHN-VPQH | Văn bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ | 23/3/2026 | Văn bản hợp nhất, không có ngày hiệu lực riêng | Đã gồm Luật 131/2025/QH15; dùng để đối chiếu Điều 4, 129, 199, 200, 201, 205, 211, 212, 213 | congbao.chinhphu.vn |
| 15/2012/QH13 | Luật Xử lý vi phạm hành chính | 20/6/2012 | 01/7/2013 | Đang áp dụng, đã sửa nhiều lần, gần nhất bởi 88/2025/QH15; bản hợp nhất 63/VBHN-VPQH ngày 15/8/2025 | vbpl.moj.gov.vn, congbao.chinhphu.vn |
| 99/2013/NĐ-CP | Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp | 29/8/2013 | 15/10/2013 | Đang áp dụng, đã sửa đổi 3 lần (126/2021, 46/2024, 186/2026) | vanban.chinhphu.vn |
| 126/2021/NĐ-CP | Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định xử phạt trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp và lĩnh vực khác | 30/12/2021 | 01/01/2022 | Đã có hiệu lực | vanban.chinhphu.vn |
| 46/2024/NĐ-CP | Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 99/2013/NĐ-CP | 04/5/2024 | 01/7/2024 | Đã có hiệu lực; sửa Điều 12, bổ sung khoản 15a Điều 14 | vanban.chinhphu.vn |
| 186/2026/NĐ-CP | Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 99/2013/NĐ-CP | 26/5/2026 | 15/7/2026 | Đã có hiệu lực; sửa thẩm quyền, biện pháp khắc phục; không đổi khung tiền phạt Điều 12 | vanban.chinhphu.vn |
| 25/2026/VBHN-NĐ-BKHCN | Văn bản hợp nhất Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp | 30/9/2026 | Văn bản hợp nhất, không có ngày hiệu lực riêng | Bản hợp nhất mới nhất, đã gồm Nghị định 186/2026 | vanban.chinhphu.vn, congbao.chinhphu.vn |
| 01/2008/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BTP | Thông tư liên tịch hướng dẫn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ | 29/02/2008 | Không áp dụng | Hết hiệu lực toàn bộ (Quyết định 355/QĐ-TANDTC ngày 08/10/2021) | lsvn.vn |
| 02/CT-TTg | Chỉ thị về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ | 30/01/2026 | Không ghi | Đang thực hiện | vanban.chinhphu.vn |
| 189/2025/HS-ST | Bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực 3, TP. Hồ Chí Minh | 03/12/2025 | Không áp dụng | Bản án sơ thẩm, công bố ngày 15/4/2026; chưa xác minh hiệu lực | congbobanan.toaan.gov.vn |
Điều 226 đang áp dụng là nội dung trong Văn bản hợp nhất 135/VBHN-VPQH. Khi đọc bản tra cứu khác, kiểm tra khoản 1 có ngưỡng thu lợi “từ 100.000.000 đồng” và mức phạt “từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng”; đó là nội dung sau Luật 12/2017/QH14.
Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp có thể thay đổi ra sao khi sửa Bộ luật Hình sự?
Đến ngày 10/11/2026, Điều 226 chưa đổi, nhưng Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ Hai, và Thủ tướng đã giao nghiên cứu mở rộng tội này.
Quốc hội thảo luận dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất ngày 23/8/2026 và tại phiên sáng 27/10/2026 của kỳ họp thứ Hai, theo thông cáo báo chí của Quốc hội đăng trên Báo Nhân Dân, TTXVN và tin của Báo Chính phủ. Đến ngày 10/11/2026, dự thảo chưa được thông qua; VnExpress đưa tin Quốc hội dự kiến biểu quyết ngày 20/11/2026. Các bản tin này không nêu nội dung sửa cụ thể cho Điều 226.
Chỉ thị 02/CT-TTg yêu cầu gì với tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp?
Chỉ thị 02/CT-TTg ngày 30/01/2026 về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ giao Bộ Công an nghiên cứu sửa Bộ luật Hình sự theo hướng mở rộng phạm vi tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Bộ Công an chủ trì, phối hợp Bộ Tư pháp và các bộ liên quan, với cả tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Mục tiêu là nâng mức xử lý hình sự để tăng tính răn đe. Chỉ thị cũng giao nghiên cứu sửa điểm d khoản 2 Điều 60 Luật Xử lý vi phạm hành chính để mở rộng phạm vi áp dụng cho hàng hóa giả mạo nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý, hoàn thành trong năm 2026. Theo Truyền hình Công an nhân dân (ANTV) ngày 24/5/2026, Bộ Công an đang thực hiện nhiệm vụ này; bài báo không nêu nội dung dự thảo cụ thể cho Điều 226.
Điều 226 có đáp ứng yêu cầu hình sự của Hiệp định TRIPS không?
Có. Điều 226 xử lý việc cố ý kinh doanh hàng giả mạo nhãn hiệu ở quy mô thương mại, đúng nhóm hành vi mà Điều 61 Hiệp định TRIPS yêu cầu có chế tài hình sự.
Điều 61 TRIPS buộc các thành viên quy định thủ tục và chế tài hình sự ít nhất với hành vi cố ý giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm bản quyền ở quy mô thương mại. Với bản quyền, Việt Nam có Điều 225. TRIPS không bắt buộc hình sự hóa xâm phạm sáng chế hay kiểu dáng công nghiệp, nên việc Điều 226 chưa bao gồm các đối tượng này không trái hiệp định.




