Nhãn Hiệu Là Gì? Khái Niệm, Điều Kiện Bảo Hộ, Các Loại Nhãn Hiệu Và Quyền Của Chủ Sở Hữu Theo Luật Sở Hữu Trí Tuệ

Nhãn hiệu là gì: chủ cơ sở thủ công ngắm mẫu chai thủy tinh bên các hộp giấy kraft trơn

Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau. Định nghĩa này nằm ở khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ, theo Văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH ngày 23/3/2026.

Người tiêu dùng nhận ra sản phẩm qua tên, logo hoặc âm thanh quen thuộc. Pháp luật gọi những dấu hiệu đó là nhãn hiệu khi chúng đáp ứng điều kiện bảo hộ. Khi được cấp văn bằng, chủ sở hữu có độc quyền sử dụng nhãn hiệu cho hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký.

Bài viết giải thích khái niệm, hai điều kiện bảo hộ, các loại nhãn hiệu, những dấu hiệu bị loại trừ, quyền của chủ sở hữu, thời hạn, chuyển nhượng và hành vi xâm phạm. Mỗi nội dung đều dẫn điều, khoản của Luật Sở hữu trí tuệ.

Nội dung được Luật Trần và Liên danh đối chiếu đến ngày 05/11/2026, gồm các sửa đổi của Luật 07/2022/QH15 và Luật 131/2025/QH15.

Nhãn hiệu là gì: bao bì trơn với hình dập nổi và chai có hình dáng riêng gợi nhãn hiệu hình, ba chiều
Nhãn hiệu là gì: bao bì trơn với hình dập nổi và chai có hình dáng riêng gợi nhãn hiệu hình, ba chiều

Nhãn hiệu là gì?

Nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau, theo khoản 16 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ.

Định nghĩa có hai ý. Thứ nhất, nhãn hiệu là một dấu hiệu, có thể là chữ, hình, màu sắc hay âm thanh. Thứ hai, dấu hiệu đó phải dùng để phân biệt, tức giúp người mua biết hàng hóa hay dịch vụ đến từ ai. Một từ chỉ mô tả sản phẩm, như “bánh mì” cho tiệm bánh mì, không giúp phân biệt nên khó được bảo hộ.

Nhãn hiệu là một đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp. Do đó, việc đăng ký nhãn hiệu thuộc thẩm quyền của Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, theo khoản 2 Điều 11 Luật Sở hữu trí tuệ.

Nhãn hiệu và thương hiệu khác nhau thế nào?

Nhãn hiệu là khái niệm pháp lý được Luật Sở hữu trí tuệ định nghĩa và bảo hộ. Thương hiệu là cách gọi trong kinh doanh, chỉ hình ảnh và uy tín chung của doanh nghiệp, luật không định nghĩa.

Khi ký hợp đồng, khởi kiện hay làm việc với cơ quan nhà nước, bạn nên dùng thuật ngữ “nhãn hiệu”. Văn bằng được cấp là Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, theo khoản 6 Điều 93.

Nhãn hiệu và tên thương mại khác nhau thế nào?

Nhãn hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ. Tên thương mại phân biệt chủ thể kinh doanh. Quyền với nhãn hiệu phát sinh khi được cấp văn bằng, quyền với tên thương mại phát sinh qua sử dụng.

Điểm a khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ quy định quyền đối với nhãn hiệu xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ. Vì vậy, đặt tên công ty trên giấy phép kinh doanh không đồng nghĩa với việc đã có quyền đối với nhãn hiệu cùng tên.

Điều kiện để nhãn hiệu được bảo hộ

Theo Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu được bảo hộ khi là dấu hiệu nhìn thấy được hoặc âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa, và có khả năng phân biệt hàng hóa, dịch vụ.

Hai điều kiện này phải đáp ứng cùng lúc. Dưới đây là cách hiểu từng điều kiện.

Dấu hiệu nhìn thấy được hoặc dấu hiệu âm thanh

Khoản 1 Điều 72 chấp nhận chữ, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, hình ba chiều hoặc kết hợp các yếu tố đó, có màu sắc, và dấu hiệu âm thanh thể hiện được dưới dạng đồ họa.

Nhãn hiệu âm thanh được bổ sung bởi Luật 07/2022/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2023. Muốn đăng ký, bạn phải thể hiện âm thanh dưới dạng đồ họa, ví dụ khuông nhạc. Mùi hương chưa thuộc các dạng được liệt kê.

Khả năng phân biệt

Theo khoản 1 Điều 74, nhãn hiệu có khả năng phân biệt nếu gồm một hoặc vài yếu tố dễ nhận biết, dễ ghi nhớ, hoặc nhiều yếu tố kết hợp thành tổng thể dễ nhận biết, dễ ghi nhớ.

Khoản 2 Điều 74 liệt kê các dấu hiệu bị coi là không có khả năng phân biệt. Phần dưới đây trình bày các trường hợp này.

Các trường hợp nhãn hiệu không có khả năng phân biệt

Khoản 2 Điều 74 coi hình học đơn giản, tên gọi thông thường, dấu hiệu mô tả, dấu hiệu chỉ nguồn gốc địa lý và dấu hiệu trùng nhãn hiệu có trước là không có khả năng phân biệt.

Bảng dưới đây tóm tắt các điểm chính của khoản 2 Điều 74, kèm ngoại lệ do luật cho phép:

Điểm Dấu hiệu Ngoại lệ
a Hình và hình hình học đơn giản, chữ số, chữ cái, chữ thuộc ngôn ngữ không thông dụng Đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi như một nhãn hiệu trước ngày nộp đơn
b Biểu tượng quy ước, tên gọi thông thường, hình dạng thông thường của hàng hóa hoặc bao bì Không có ngoại lệ trong điểm này
c Dấu hiệu mô tả thời gian, địa điểm, chủng loại, chất lượng, công dụng của hàng hóa Đã đạt khả năng phân biệt qua sử dụng trước ngày nộp đơn
d Dấu hiệu mô tả hình thức pháp lý, lĩnh vực kinh doanh Không có ngoại lệ trong điểm này
đ Dấu hiệu chỉ nguồn gốc địa lý Đã được thừa nhận rộng rãi, hoặc đăng ký làm nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận
e Trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu có ngày nộp đơn hoặc ngày ưu tiên sớm hơn Nhãn hiệu có trước đã bị chấm dứt hoặc hủy bỏ hiệu lực theo luật
g Trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi Không có ngoại lệ trong điểm này

Khoản 2 Điều 74 còn các điểm khác, chủ yếu liên quan đến nhãn hiệu nổi tiếng, chỉ dẫn địa lý và kiểu dáng công nghiệp. Bảng chỉ liệt kê những điểm hay gặp nhất khi đặt tên sản phẩm. Trước khi nộp đơn, bạn nên tra cứu để phát hiện các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự.

Dấu hiệu không được bảo hộ với danh nghĩa nhãn hiệu

Điều 73 cấm bảo hộ dấu hiệu gây nhầm lẫn với quốc kỳ, quốc huy, tên cơ quan nhà nước, danh nhân, dấu hiệu lừa dối, hình dạng vốn có của hàng hóa và bản sao tác phẩm.

Bảng sau liệt kê 7 khoản của Điều 73:

Khoản Dấu hiệu bị cấm
1 Trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca của Việt Nam và các nước, Quốc tế ca
2 Biểu tượng, cờ, huy hiệu, tên của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế, nếu không được cho phép
3 Tên thật, biệt hiệu, bút danh, hình ảnh của lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân Việt Nam và nước ngoài
4 Dấu chứng nhận, dấu kiểm tra, dấu bảo hành của tổ chức quốc tế có yêu cầu không được sử dụng
5 Dấu hiệu gây hiểu sai về nguồn gốc, tính năng, chất lượng, giá trị của hàng hóa, dịch vụ
6 Hình dạng vốn có của hàng hóa hoặc hình dạng bắt buộc do đặc tính kỹ thuật
7 Dấu hiệu chứa bản sao tác phẩm, trừ khi được chủ sở hữu tác phẩm cho phép

Khoản 7 do Luật 07/2022/QH15 bổ sung. Nếu logo dùng hình vẽ của người khác, bạn cần văn bản đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả. Thông tin về quyền này có tại bài quyền tác giả.

Các loại nhãn hiệu theo Luật Sở hữu trí tuệ

Luật Sở hữu trí tuệ định nghĩa ba loại nhãn hiệu đặc biệt ngoài nhãn hiệu thông thường: nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và nhãn hiệu nổi tiếng, tại khoản 17, 18 và 20 Điều 4.

Bảng dưới đây so sánh các loại nhãn hiệu:

Loại Định nghĩa Ai có quyền đăng ký
Nhãn hiệu thông thường Phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các chủ thể khác nhau (k16 Đ4) Tổ chức, cá nhân sản xuất hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ (k1 Đ87)
Nhãn hiệu tập thể Phân biệt hàng hóa, dịch vụ của thành viên tổ chức với người không phải thành viên (k17 Đ4) Tổ chức tập thể thành lập hợp pháp (k3 Đ87)
Nhãn hiệu chứng nhận Chủ sở hữu cho người khác dùng để chứng nhận xuất xứ, chất lượng, cách sản xuất (k18 Đ4) Tổ chức kiểm soát, chứng nhận và không kinh doanh hàng hóa đó (k4 Đ87)
Nhãn hiệu nổi tiếng Được bộ phận công chúng liên quan biết đến rộng rãi tại Việt Nam (k20 Đ4) Xác lập qua sử dụng, không cần đăng ký (điểm a k3 Đ6)

Khoản 19 Điều 4 về nhãn hiệu liên kết đã bị bãi bỏ. Ngoài ra, khoản 2 Điều 87 cho phép thương nhân đăng ký nhãn hiệu cho sản phẩm do người khác sản xuất, nếu người sản xuất không dùng nhãn hiệu đó và không phản đối.

Nhãn hiệu nổi tiếng được đánh giá thế nào?

Điều 75 nêu 8 tiêu chí: số người tiêu dùng biết đến, phạm vi lưu hành, doanh số, thời gian sử dụng, uy tín, số quốc gia bảo hộ, số quốc gia công nhận và giá trị chuyển nhượng.

Cơ quan có thẩm quyền có thể chọn một vài hoặc tất cả tiêu chí này. Nhãn hiệu nổi tiếng được bảo vệ rộng hơn nhãn hiệu thông thường. Theo điểm d khoản 1 Điều 129, chủ sở hữu có thể ngăn người khác dùng dấu hiệu tương tự cho cả hàng hóa không liên quan.

Các loại nhãn hiệu theo luật sở hữu trí tuệ: sạp đặc sản chè, cà phê, hộp quà trơn ở chợ
Các loại nhãn hiệu theo luật sở hữu trí tuệ: sạp đặc sản chè, cà phê, hộp quà trơn ở chợ

Quyền của chủ sở hữu nhãn hiệu

Theo khoản 1 Điều 123, chủ sở hữu nhãn hiệu có ba quyền tài sản: sử dụng và cho phép người khác sử dụng, ngăn cấm người khác sử dụng, và định đoạt nhãn hiệu.

Khoản 5 Điều 124 nêu các hành vi được coi là sử dụng nhãn hiệu:

  1. Gắn nhãn hiệu lên hàng hóa, bao bì, phương tiện kinh doanh, phương tiện dịch vụ, giấy tờ giao dịch.
  2. Bán, chào bán, quảng cáo để bán, trưng bày, tàng trữ để bán, vận chuyển hàng hóa mang nhãn hiệu.
  3. Nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ mang nhãn hiệu.

Sử dụng nhãn hiệu cũng giúp giữ hiệu lực văn bằng. Theo điểm d khoản 1 Điều 95, nhãn hiệu không được sử dụng 5 năm liên tục mà không có lý do chính đáng có thể bị chấm dứt hiệu lực khi có yêu cầu. Ngoại lệ là việc sử dụng đã bắt đầu hoặc bắt đầu lại ít nhất 3 tháng trước ngày có yêu cầu.

Thời hạn bảo hộ và gia hạn nhãn hiệu

Theo khoản 6 Điều 93, Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu có hiệu lực từ ngày cấp đến hết 10 năm kể từ ngày nộp đơn, gia hạn được nhiều lần, mỗi lần 10 năm.

Văn bằng có hiệu lực trên toàn lãnh thổ Việt Nam, theo khoản 1 Điều 93. Để gia hạn, chủ văn bằng phải nộp phí, lệ phí theo khoản 2 Điều 94. Nếu không nộp, văn bằng bị chấm dứt hiệu lực theo điểm a khoản 1 Điều 95. Mức phí gia hạn có tại bài hướng dẫn đăng ký nhãn hiệu.

Khi nào văn bằng nhãn hiệu bị chấm dứt hiệu lực?

Theo khoản 1 Điều 95, văn bằng bị chấm dứt khi không nộp phí gia hạn, chủ sở hữu từ bỏ quyền, không còn hoạt động mà không có người kế thừa, hoặc nhãn hiệu bỏ không 5 năm.

Nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận còn bị chấm dứt nếu chủ sở hữu không kiểm soát việc thực hiện quy chế sử dụng (điểm đ, e). Điểm h bổ sung trường hợp việc sử dụng nhãn hiệu làm người tiêu dùng hiểu sai về bản chất, chất lượng hoặc nguồn gốc hàng hóa.

Chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu

Chuyển nhượng là chuyển quyền sở hữu nhãn hiệu cho người khác (Điều 138). Chuyển quyền sử dụng là cho phép người khác dùng nhãn hiệu (Điều 141). Cả hai phải lập hợp đồng bằng văn bản.

Bảng sau so sánh hai hình thức:

Tiêu chí Chuyển nhượng Chuyển quyền sử dụng
Bản chất Chuyển quyền sở hữu (k1 Đ138) Cho phép sử dụng trong phạm vi quyền của mình (k1 Đ141)
Hình thức Hợp đồng bằng văn bản (k2 Đ138) Hợp đồng bằng văn bản (k2 Đ141)
Hiệu lực Chỉ có hiệu lực khi đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước (k1 Đ148) Theo thỏa thuận của các bên (k2 Đ148)
Đối với bên thứ ba Đã đăng ký Hợp đồng sử dụng nhãn hiệu được loại trừ khỏi yêu cầu đăng ký (k3 Đ148)

Điều 139 đặt thêm hai điều kiện riêng cho nhãn hiệu. Việc chuyển nhượng không được gây nhầm lẫn về đặc tính, nguồn gốc hàng hóa (khoản 4), và bên nhận phải đủ điều kiện đăng ký nhãn hiệu đó (khoản 5). Ví dụ, nhãn hiệu tập thể chỉ có thể chuyển cho một tổ chức tập thể khác.

Hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu

Theo khoản 1 Điều 129, xâm phạm là việc tự ý dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự nhãn hiệu được bảo hộ cho hàng hóa, dịch vụ trùng, tương tự hoặc liên quan, có khả năng gây nhầm lẫn.

Bốn hành vi tại khoản 1 Điều 129 được tóm tắt như sau:

Điểm Dấu hiệu Hàng hóa, dịch vụ Cần chứng minh gây nhầm lẫn
a Trùng Trùng Không
b Trùng Tương tự hoặc liên quan Có
c Tương tự Trùng, tương tự hoặc liên quan Có
d Trùng, tương tự, dịch nghĩa, phiên âm nhãn hiệu nổi tiếng Bất kỳ Có, hoặc gây ấn tượng sai về mối quan hệ với chủ sở hữu

Theo khoản 1 Điều 199, người xâm phạm có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy mức độ. Chi tiết về cách xử lý có tại bài xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ.

Chủ sở hữu nhãn hiệu tự bảo vệ quyền thế nào?

Khoản 1 Điều 198 cho phép chủ sở hữu dùng biện pháp công nghệ, yêu cầu người vi phạm chấm dứt và bồi thường, đề nghị cơ quan nhà nước xử lý, hoặc khởi kiện.

Khoản 1a Điều 198 cho phép ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện các biện pháp này. Trước khi gửi thư cảnh báo, bạn nên thu thập chứng cứ như văn bằng, hình ảnh hàng hóa vi phạm và hóa đơn mua hàng.

Đăng ký nhãn hiệu ở đâu?

Nhãn hiệu được đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ. Quyền chỉ phát sinh khi được cấp văn bằng, trừ nhãn hiệu nổi tiếng.

Bài này chỉ giải thích khái niệm. Hồ sơ, phí, thời hạn và cách nộp đơn có tại bài hướng dẫn thủ tục đăng ký nhãn hiệu. Các bài khác trong chuyên mục có tại trang đăng ký nhãn hiệu.

Đăng ký nhãn hiệu: chủ tiệm bánh cầm bìa hồ sơ trắng trước quầy bánh
Đăng ký nhãn hiệu: chủ tiệm bánh cầm bìa hồ sơ trắng trước quầy bánh

Căn cứ pháp lý

Bảng dưới đây liệt kê các văn bản đã dùng trong bài. Mọi đường link đều được kiểm tra lại ngày 05/11/2026.

Số hiệu Tên Nội dung liên quan Ngày ban hành Hiệu lực Nguồn
50/2005/QH11 Luật Sở hữu trí tuệ Quy định gốc về nhãn hiệu 29/11/2005 01/7/2006 chinhphu.vn
07/2022/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ Nhãn hiệu âm thanh, khoản 7 Điều 73 16/6/2022 01/01/2023 congbao.chinhphu.vn
131/2025/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ Sửa đổi gần nhất 10/12/2025 01/4/2026 vanban.chinhphu.vn
67/VBHN-VPQH Văn bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ Điều 4, 6, 11, 72 đến 75, 87, 93 đến 95, 123, 124, 129, 138, 139, 141, 148, 198, 199 23/3/2026 Văn bản hợp nhất congbao.chinhphu.vn

Câu hỏi thường gặp

Dưới đây là bốn câu hỏi hay gặp về khái niệm nhãn hiệu, kèm câu trả lời ngắn dựa trên Luật Sở hữu trí tuệ.

Mỗi câu trả lời đều dẫn điều khoản để bạn tự kiểm tra.

Chưa đăng ký thì có quyền đối với nhãn hiệu không?

Thường là không. Theo điểm a khoản 3 Điều 6, quyền đối với nhãn hiệu xác lập khi được cấp văn bằng. Ngoại lệ là nhãn hiệu nổi tiếng, được xác lập qua sử dụng.

Nếu người khác đăng ký trước, bạn có thể gặp rủi ro khi tiếp tục dùng nhãn hiệu đó. Vì vậy, nên nộp đơn sớm.

Cá nhân có được đăng ký nhãn hiệu không?

Có. Khoản 1 Điều 87 cho phép tổ chức, cá nhân đăng ký nhãn hiệu cho hàng hóa mình sản xuất hoặc dịch vụ mình cung cấp.

Hộ kinh doanh và người bán hàng trực tuyến cũng thuộc diện này nếu có hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp.

Logo vừa là nhãn hiệu vừa là tác phẩm được không?

Được. Logo có thể đăng ký nhãn hiệu tại Cục Sở hữu trí tuệ và đăng ký quyền tác giả như tác phẩm mỹ thuật ứng dụng. Hai loại quyền này bảo vệ ở hai phạm vi khác nhau.

Thủ tục đăng ký quyền tác giả cho logo có tại bài đăng ký bản quyền tác giả.

Văn bằng nhãn hiệu Việt Nam có hiệu lực ở nước ngoài không?

Không. Khoản 1 Điều 93 chỉ quy định văn bằng có hiệu lực trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Muốn bảo hộ ở nước khác, bạn phải đăng ký tại nước đó hoặc qua hệ thống Madrid.

Khoản 8 Điều 93 quy định hiệu lực của đăng ký quốc tế nhãn hiệu chỉ định Việt Nam theo Nghị định thư và Thỏa ước Madrid.

Cần đánh giá khả năng bảo hộ, đăng ký hoặc xử lý xâm phạm nhãn hiệu? Luật Trần và Liên danh hỗ trợ từ khi tra cứu đến khi nhận văn bằng và bảo vệ quyền. Liên hệ tại https://luatsutran.net/lien-he/.

    Gửi yêu cầu tư vấn trực tuyến

    Bạn cần được tư vấn? Hãy gửi nội dung cụ thể cho chúng tôi, Luật Trần và Liên danh sẽ liên hệ lại ngay!

    Chat WhatsApp với chúng tôi Chát Zalo với chúng tôi