Hướng Dẫn Khởi Kiện Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả: Thủ Tục, Hồ Sơ & Quyền Bồi Thường Thiệt Hại

Họa sĩ ngồi trước bức tranh màu nước trong studio, minh họa khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả

Khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả là quyền pháp lý được pháp luật Việt Nam bảo hộ, cho phép tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả hoặc người được ủy quyền tiến hành tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền khi tác phẩm bị xâm phạm trái phép. Quyền khởi kiện phát sinh ngay khi có hành vi sao chép, phân phối, cải biên hoặc khai thác tác phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền. Đặc biệt, pháp luật không yêu cầu tác phẩm phải được đăng ký bảo hộ mới có quyền khởi kiện, bởi quyền tác giả phát sinh tự động từ thời điểm tác phẩm được sáng tạo ra và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định.

Thủ tục và hồ sơ khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả bao gồm 7 bước chính, từ thu thập bằng chứng, soạn đơn khởi kiện đến nộp hồ sơ tại tòa và nộp tạm ứng án phí. Hồ sơ hợp lệ cần có đơn khởi kiện theo mẫu, tài liệu chứng minh quyền sở hữu tác phẩm, bằng chứng vi phạm có xác thực thời gian, tài liệu chứng minh thiệt hại và giấy tờ nhân thân của nguyên đơn. Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và đúng quy định là yếu tố then chốt quyết định tòa án có thụ lý vụ kiện hay không.

Sau khi khởi kiện thành công, nguyên đơn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại vật chất thực tế, lợi nhuận bị mất và tổn hại tinh thần, trong đó, nếu không xác định được thiệt hại vật chất theo các căn cứ luật định thì Tòa án quyết định mức bồi thường nhưng không quá 1 tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ, sửa đổi bởi Luật 131/2025/QH15). Ngoài ra, người thắng kiện còn có thể yêu cầu bị đơn thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư (khoản 3 Điều 205). Bài viết dưới đây hướng dẫn toàn diện từng bước để bạn thực hiện quyền pháp lý của mình một cách hiệu quả nhất.

Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả Là Gì và Khi Nào Bạn Có Quyền Khởi Kiện?

Vi phạm bản quyền tác giả là hành vi sử dụng, khai thác tác phẩm không có sự cho phép của chủ thể quyền, được quy định cụ thể tại Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung đến năm 2025), bao gồm các hành vi xâm phạm quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả. Bạn có quyền khởi kiện khi tác phẩm của mình bị xâm phạm, tác phẩm còn trong thời hạn bảo hộ và bạn có đủ tư cách pháp lý là nguyên đơn. Để hiểu rõ hơn, phần dưới đây phân tích chi tiết các hành vi vi phạm và điều kiện cụ thể để được khởi kiện.

Những Hành Vi Nào Bị Coi Là Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả?

Có 2 nhóm hành vi chính bị coi là vi phạm bản quyền tác giả theo khoản 1 và khoản 2 Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, được phân loại theo tiêu chí loại quyền bị xâm phạm: nhóm hành vi xâm phạm quyền nhân thân và nhóm hành vi xâm phạm quyền tài sản

Điều 28 còn liệt kê thêm các hành vi khác như vô hiệu hóa biện pháp công nghệ bảo vệ quyền tác giả.

Sạp bày đĩa và sách sao chép lậu bên đường, ví dụ hành vi vi phạm bản quyền tác giả

Cụ thể, hai nhóm hành vi vi phạm bản quyền này bao gồm những hình thức vi phạm phổ biến sau đây:

Nhóm 1: Hành vi xâm phạm quyền nhân thân

Quyền nhân thân là quyền gắn liền với tác giả, không thể chuyển nhượng. Các hành vi xâm phạm quyền nhân thân bao gồm:

  • Mạo danh tác giả: Tự nhận mình là tác giả của tác phẩm người khác đã sáng tạo ra. Ví dụ, đăng tải bài hát của nhạc sĩ khác lên nền tảng âm nhạc với tên mình là tác giả.
  • Sửa đổi, cắt xén, xuyên tạc tác phẩm gây hại đến danh dự tác giả: Chỉnh sửa nội dung tác phẩm văn học, thay đổi lời bài hát hoặc cắt ghép hình ảnh theo hướng bôi nhọ tác giả.
  • Công bố tác phẩm mà không được sự đồng ý của tác giả: Phát hành tiểu thuyết chưa hoàn chỉnh khi tác giả chưa đồng ý công bố.

Nhóm 2: Hành vi xâm phạm quyền tài sản

Quyền tài sản là quyền khai thác lợi ích kinh tế từ tác phẩm. Các hành vi xâm phạm quyền tài sản bao gồm:

  • Sao chép trái phép: In ấn, photocopy hoặc tải xuống tác phẩm mà không xin phép, phổ biến trong sách giáo trình, phần mềm máy tính và ảnh đồ họa.
  • Phân phối tác phẩm không có sự đồng ý: Bán đĩa DVD phim lậu hoặc chia sẻ file nhạc có bản quyền trên các nhóm mạng xã hội.
  • Truyền đạt tác phẩm đến công chúng trái phép: Phát sóng video bài giảng có bản quyền trên kênh YouTube kiếm tiền mà không xin phép.
  • Cải biên, chuyển thể tác phẩm không được cho phép: Dịch tiểu thuyết nước ngoài sang tiếng Việt và phát hành mà không có hợp đồng bản quyền với tác giả gốc.

Trên thực tế, vi phạm quyền tác giả trên môi trường mạng, đặc biệt là sao chép trái phép nội dung số, là dạng vi phạm phổ biến hiện nay. Cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả hiện là Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; trước ngày 30/9/2026 là Cục Bản quyền tác giả).

Bạn Có Đủ Điều Kiện Để Khởi Kiện Vi Phạm Bản Quyền Không?

Có, bạn đủ điều kiện để khởi kiện vi phạm bản quyền khi đáp ứng đồng thời 3 điều kiện bắt buộc: tác phẩm thuộc diện được bảo hộ và còn thời hạn bảo hộ, có bằng chứng chứng minh hành vi vi phạm thực tế xảy ra, và người khởi kiện có tư cách pháp lý hợp lệ.

Nhiếp ảnh gia so ảnh gốc với bản trên máy tính bảng, cân nhắc điều kiện khởi kiện vi phạm bản quyền

Tiếp theo, dưới đây là phân tích chi tiết từng điều kiện để bạn tự đánh giá khả năng khởi kiện của mình:

Điều kiện 1: Tác phẩm phải thuộc diện được bảo hộ và còn thời hạn bảo hộ

Luật Sở hữu trí tuệ bảo hộ tác phẩm thuộc nhiều loại hình, bao gồm văn học, nghệ thuật, âm nhạc, điện ảnh, phần mềm máy tính, ảnh chụp, tác phẩm kiến trúc và nhiều loại hình khác. Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, thời hạn bảo hộ quyền tài sản là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết; riêng tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng và tác phẩm khuyết danh được bảo hộ 75 năm kể từ khi công bố lần đầu. Chương trình máy tính áp dụng thời hạn chung (suốt đời tác giả và 50 năm). Xem thêm về quyền tác giả.

Điều kiện 2: Có bằng chứng chứng minh hành vi vi phạm thực tế xảy ra

Bạn cần có bằng chứng cụ thể, không chỉ dựa trên nghi ngờ. Bằng chứng có thể là ảnh chụp màn hình có dấu thời gian, video ghi lại hành vi vi phạm, sản phẩm vật lý vi phạm hoặc vi bằng do thừa phát lại lập.

Điều kiện 3: Người khởi kiện có tư cách pháp lý hợp lệ

Các chủ thể có quyền khởi kiện bao gồm: tác giả trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm; đồng tác giả nếu tác phẩm được sáng tạo bởi nhiều người; chủ sở hữu quyền tác giả (tổ chức, cá nhân đặt hàng sáng tác hoặc được chuyển nhượng); và người được tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả ủy quyền hợp pháp.

Lưu ý quan trọng về thời hiệu khởi kiện: Theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 3 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân không gắn với tài sản (như quyền đứng tên tác giả) không bị áp dụng thời hiệu (khoản 1 Điều 155 BLDS). Theo Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án chỉ áp dụng thời hiệu khi có yêu cầu của một hoặc các bên, đưa ra trước khi Tòa án cấp sơ thẩm ra bản án; hết thời hiệu là căn cứ để đình chỉ giải quyết vụ án, chứ không phải lý do để Tòa từ chối nhận đơn.

Thủ Tục Khởi Kiện Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả Gồm Những Bước Nào?

Thủ tục khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả gồm 7 bước chính, từ thu thập bằng chứng ban đầu đến phiên xét xử sơ thẩm, được thực hiện theo trình tự thủ tục tố tụng dân sự quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Trước khi tiến hành khởi kiện, pháp luật Việt Nam khuyến khích các bên thực hiện thương lượng và hòa giải để tiết kiệm thời gian và chi phí. Để nắm rõ từng giai đoạn, phần dưới đây trình bày chi tiết các bước cụ thể và cách xác định tòa án có thẩm quyền thụ lý.

Các Bước Cụ Thể Để Nộp Đơn Khởi Kiện Vi Phạm Bản Quyền Lên Tòa Án Là Gì?

Có 7 bước cụ thể để nộp đơn khởi kiện vi phạm bản quyền lên tòa án, được thực hiện tuần tự theo quy trình tố tụng dân sự Việt Nam: Thu thập và bảo toàn bằng chứng vi phạm, Gửi thông báo vi phạm và yêu cầu chấm dứt hành vi, Soạn đơn khởi kiện theo mẫu quy định, Nộp đơn và hồ sơ tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, Nộp tạm ứng án phí, Tòa thụ lý, thông báo và tiến hành hòa giải bắt buộc, Phiên xét xử sơ thẩm và các bước tiếp theo.

USB, phong bì, giấy trắng, bìa hồ sơ và cán cân xếp thành hàng, gợi các bước khởi kiện vi phạm bản quyền

Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng bước:

Bước 1: Thu thập và bảo toàn bằng chứng vi phạm

Đây là bước nền tảng quyết định sức mạnh của toàn bộ vụ kiện. Bạn cần thu thập bằng chứng ngay khi phát hiện vi phạm, trước khi đối phương có cơ hội xóa bỏ dấu vết. Các phương thức thu thập bằng chứng hợp lệ bao gồm chụp màn hình có dấu thời gian, mua sản phẩm vi phạm và giữ hóa đơn, hoặc thuê thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận hành vi vi phạm trực tuyến.

Bước 2: Gửi thông báo vi phạm và yêu cầu chấm dứt hành vi

Trước khi khởi kiện, bạn nên gửi thư thông báo vi phạm (cease and desist letter) đến bên vi phạm, nêu rõ hành vi vi phạm, yêu cầu chấm dứt ngay lập tức và đề xuất bồi thường thiệt hại. Bước này không bắt buộc về mặt pháp lý, nhưng thể hiện thiện chí giải quyết tranh chấp và có thể được tòa tính đến khi xét xử.

Bước 3: Soạn đơn khởi kiện theo mẫu quy định

Đơn khởi kiện phải được soạn theo mẫu do Tòa án nhân dân tối cao ban hành, ghi rõ thông tin nguyên đơn, bị đơn, nội dung tranh chấp, căn cứ pháp lý và yêu cầu cụ thể (yêu cầu chấm dứt vi phạm, xin lỗi công khai và mức bồi thường thiệt hại). Nên nhờ luật sư tư vấn soạn đơn để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ về mặt pháp lý.

Bước 4: Nộp đơn và hồ sơ tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền

Theo Điều 190 Bộ luật Tố tụng dân sự, hồ sơ khởi kiện được nộp trực tiếp tại Tòa án, gửi qua dịch vụ bưu chính, hoặc gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có). Theo Điều 191, trong 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Chánh án phân công Thẩm phán xem xét đơn; trong 5 ngày làm việc kể từ ngày được phân công, Thẩm phán quyết định yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn, thụ lý, chuyển đơn hoặc trả lại đơn.

Bước 5: Nộp tạm ứng án phí

Sau khi tòa xem xét đơn khởi kiện và yêu cầu nộp tạm ứng án phí, nguyên đơn phải nộp và gửi biên lai cho Tòa trong 7 ngày kể từ ngày nhận được giấy báo (khoản 2 Điều 195 Bộ luật Tố tụng dân sự). Mức tạm ứng án phí được tính theo giá trị tranh chấp theo quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

Bước 6: Tòa thụ lý, thông báo và tiến hành hòa giải bắt buộc

Sau khi nguyên đơn nộp tạm ứng án phí, tòa án chính thức thụ lý vụ án và thông báo cho bị đơn. Theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự, tòa án tiến hành hòa giải bắt buộc trước khi đưa vụ án ra xét xử, trừ các trường hợp không được hòa giải theo quy định pháp luật.

Bước 7: Phiên xét xử sơ thẩm và các bước tiếp theo

Nếu hòa giải không thành, tòa án mở phiên xét xử sơ thẩm. Phán quyết sơ thẩm có thể bị kháng cáo lên tòa phúc thẩm trong vòng 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Bản án có hiệu lực pháp luật sẽ được thi hành bởi cơ quan thi hành án dân sự.

Tòa Án Nào Có Thẩm Quyền Xét Xử Vụ Kiện Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả?

Từ ngày 01/7/2025, tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ kiện vi phạm bản quyền tác giả là Tòa Sở hữu trí tuệ thuộc Tòa án nhân dân khu vực (khoản 3 Điều 36 Bộ luật Tố tụng dân sự, sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15).

Theo Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, cả nước hiện có 2 tòa án nhận loại vụ việc này: TAND khu vực 2 (Hà Nội) và TAND khu vực 1 (Thành phố Hồ Chí Minh). Cấp huyện không còn thẩm quyền này.

Người cầm hồ sơ đi về phía cửa gỗ phòng xử, minh họa tòa án xét xử vụ kiện vi phạm bản quyền tác giả

Cụ thể hơn, thẩm quyền xét xử được xác định theo hai tiêu chí sau:

Thẩm quyền theo cấp tòa án:

Bảng dưới đây tóm tắt phân cấp thẩm quyền giữa TAND khu vực và TAND cấp tỉnh trong các vụ kiện vi phạm bản quyền, giúp bạn xác định đúng nơi nộp đơn:

Tiêu chí Tòa SHTT thuộc TAND khu vực Tòa Kinh tế thuộc TAND cấp tỉnh
Thủ tục Sơ thẩm Phúc thẩm
Phạm vi thụ lý Mọi vụ việc dân sự, kinh doanh, thương mại về quyền sở hữu trí tuệ, kể cả có yếu tố nước ngoài Bản án, quyết định sơ thẩm về SHTT bị kháng cáo, kháng nghị
Căn cứ Điều 35, khoản 3 Điều 36 BLTTDS (sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15) Khoản 1 Điều 37, khoản 3 Điều 38 BLTTDS (sửa đổi bởi Luật 85/2025/QH15)
Ví dụ Sao chép sách giáo trình; vi phạm bản quyền có yếu tố nước ngoài Kháng cáo bản án sơ thẩm về bản quyền

Thẩm quyền theo lãnh thổ:

Theo Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự, vụ án do tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc (nếu là cá nhân) hoặc nơi bị đơn có trụ sở (nếu là tổ chức) giải quyết; các bên cũng có thể thỏa thuận bằng văn bản chọn tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc, có trụ sở. Với yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, điểm d khoản 1 Điều 40 cho phép nguyên đơn chọn tòa án nơi mình cư trú, làm việc, có trụ sở hoặc nơi xảy ra việc gây thiệt hại. Theo khoản 3 Điều 4 Nghị quyết 81/2025/UBTVQH15, nếu địa phương đó thuộc 20 tỉnh, thành từ Huế trở ra (Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Bắc Ninh, Cao Bằng, Điện Biên, Hà Tĩnh, Hưng Yên, Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Nghệ An, Ninh Bình, Phú Thọ, Quảng Ninh, Quảng Trị, Sơn La, Thái Nguyên, Thanh Hóa, Tuyên Quang), hồ sơ nộp tại TAND khu vực 2 (Hà Nội); nếu thuộc 14 tỉnh, thành còn lại (TP.HCM, Cần Thơ, Đà Nẵng, An Giang, Cà Mau, Đắk Lắk, Đồng Nai, Đồng Tháp, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Quảng Ngãi, Tây Ninh, Vĩnh Long), hồ sơ nộp tại TAND khu vực 1 (Thành phố Hồ Chí Minh).

Trường hợp đặc biệt: Vi phạm trên môi trường mạng

Khi hành vi vi phạm xảy ra trên internet, việc xác định “nơi xảy ra vi phạm” có thể phức tạp. Pháp luật chưa có quy định riêng cho trường hợp này. Căn cứ an toàn nhất là nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở (Điều 39); nếu yêu cầu bồi thường thiệt hại, nguyên đơn có thể chọn nơi mình cư trú hoặc có trụ sở theo điểm d khoản 1 Điều 40 Bộ luật Tố tụng dân sự. Nên trao đổi với luật sư để chọn căn cứ phù hợp với vụ việc.

Hồ Sơ Khởi Kiện Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả Bao Gồm Những Gì?

Hồ sơ khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả bao gồm 6 nhóm tài liệu bắt buộc và một số tài liệu bổ sung tùy theo tính chất vụ việc, được chuẩn bị theo nguyên tắc cung cấp bản gốc kèm bản sao có công chứng chứng thực. Hồ sơ đầy đủ và được chuẩn bị đúng cách không chỉ giúp tòa án thụ lý nhanh hơn mà còn tăng đáng kể khả năng thắng kiện. Phần dưới đây liệt kê chi tiết danh mục tài liệu bắt buộc và hướng dẫn cách thu thập bằng chứng hợp lệ trước tòa.

Danh Sách Tài Liệu Bắt Buộc Cần Có Trong Hồ Sơ Khởi Kiện Là Gì?

Có 6 nhóm tài liệu bắt buộc cần có trong hồ sơ khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả, được tổng hợp dựa trên quy định tại Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự và hướng dẫn thực tiễn từ các vụ kiện bản quyền đã được xét xử tại Việt Nam.

Đôi tay xếp giấy vào sáu bìa hồ sơ màu, chuẩn bị hồ sơ khởi kiện vi phạm bản quyền tác giả

Cụ thể, danh sách tài liệu bắt buộc trong hồ sơ khởi kiện bao gồm:

1. Đơn khởi kiện theo mẫu quy định

Đơn phải ghi đầy đủ: họ tên, địa chỉ nguyên đơn và bị đơn; tóm tắt nội dung tranh chấp; căn cứ pháp lý (điều luật áp dụng); yêu cầu cụ thể bao gồm yêu cầu chấm dứt vi phạm, xin lỗi công khai và mức bồi thường thiệt hại yêu cầu.

2. Tài liệu chứng minh quyền tác giả hoặc quyền sở hữu tác phẩm

  • Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả (nếu đã đăng ký tại Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, trước ngày 30/9/2026 là Cục Bản quyền tác giả; không bắt buộc nhưng có giá trị chứng minh mạnh). Xem thủ tục đăng ký bản quyền tác giả
  • Hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả hoặc hợp đồng li-xăng (nếu nguyên đơn là chủ sở hữu được chuyển nhượng)
  • Bằng chứng sáng tác gốc: bản thảo có ngày tháng, email trao đổi với nhà xuất bản, metadata file gốc, tài khoản nền tảng đăng tải đầu tiên

3. Bằng chứng vi phạm có xác thực

  • Ảnh chụp màn hình có dấu thời gian rõ ràng
  • Video ghi lại hành vi vi phạm
  • Sản phẩm vật lý vi phạm (sách lậu, đĩa lậu, hàng hóa vi phạm)
  • Biên bản xác nhận của cơ quan chức năng (nếu đã có thanh tra, kiểm tra)
  • Vi bằng do thừa phát lại lập (có giá trị bằng chứng cao nhất cho vi phạm trực tuyến)

4. Tài liệu chứng minh thiệt hại

  • Hóa đơn doanh thu trước và sau khi vi phạm xảy ra
  • Báo cáo tài chính thể hiện sự sụt giảm doanh thu hoặc lợi nhuận sau khi hành vi vi phạm xảy ra
  • Ước tính tổn thất do chuyên gia kinh tế hoặc đơn vị kiểm toán độc lập lập
  • Bằng chứng về lợi nhuận mà bên vi phạm thu được từ hành vi xâm phạm

5. Giấy tờ nhân thân của nguyên đơn

  • Thẻ căn cước hoặc thẻ căn cước công dân còn hạn sử dụng (đối với cá nhân). Chứng minh nhân dân đã hết giá trị sử dụng từ ngày 01/01/2025 theo khoản 2 Điều 46 Luật Căn cước 2023
  • Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, quyết định thành lập hoặc điều lệ tổ chức (đối với pháp nhân)
  • Giấy tờ chứng minh tư cách đại diện hợp pháp của người ký đơn (nếu nguyên đơn là tổ chức)

6. Giấy ủy quyền (nếu khởi kiện thông qua luật sư hoặc đại diện)

Giấy ủy quyền phải được công chứng hoặc chứng thực hợp lệ, ghi rõ phạm vi ủy quyền, thời hạn và các quyền hạn cụ thể mà người được ủy quyền được phép thực hiện trong quá trình tố tụng.

Nguyên tắc chuẩn bị hồ sơ:

Toàn bộ tài liệu nộp cho tòa phải là bản gốc hoặc bản sao có công chứng chứng thực. Nếu tài liệu bằng tiếng nước ngoài, bắt buộc phải có bản dịch tiếng Việt được công chứng bản dịch. Hồ sơ nên được chuẩn bị thành ít nhất 3 bộ: 1 bộ nộp tòa, 1 bộ gửi bị đơn và 1 bộ nguyên đơn lưu giữ.

Làm Thế Nào Để Thu Thập Bằng Chứng Vi Phạm Bản Quyền Hợp Lệ Trước Tòa?

Bằng chứng vi phạm bản quyền hợp lệ trước tòa là tài liệu, vật phẩm hoặc dữ liệu được thu thập và xác thực theo đúng quy định pháp luật, đảm bảo không bị chối bỏ giá trị chứng minh trong quá trình tố tụng. Việc thu thập bằng chứng đúng cách ngay từ đầu là yếu tố sống còn, vì bằng chứng không được xác thực đúng cách có thể bị tòa bác bỏ dù nội dung hoàn toàn trung thực.

Người dùng điện thoại chụp lại màn hình laptop để lưu bằng chứng vi phạm bản quyền

Tiếp theo, dưới đây là các phương thức thu thập bằng chứng được pháp luật công nhận:

Bằng chứng vật lý

Đối với vi phạm có sản phẩm vật chất như sách lậu, đĩa nhạc sao chép trái phép hoặc hàng hóa in hình ảnh có bản quyền, bạn nên mua sản phẩm vi phạm và giữ nguyên hóa đơn, biên lai thanh toán. Bao bì, nhãn hiệu và toàn bộ sản phẩm phải được bảo quản nguyên vẹn, tránh tự ý tháo dỡ hoặc làm hỏng vì có thể ảnh hưởng đến giá trị bằng chứng.

Bằng chứng kỹ thuật số

Đối với vi phạm trực tuyến, cách thu thập bằng chứng kỹ thuật số đúng chuẩn bao gồm:

  • Chụp màn hình có dấu thời gian: Sử dụng tính năng chụp màn hình toàn trang (full-page screenshot) với URL hiển thị đầy đủ và đồng hồ hệ thống hiển thị ngày giờ. Công cụ như GoFullPage (Chrome extension) hoặc FireShot giúp chụp toàn bộ trang web thay vì chỉ phần nhìn thấy.
  • Lưu trữ web bằng Wayback Machine: Truy cập web.archive.org và lưu lại URL của trang vi phạm. Đây là bằng chứng khách quan do bên thứ ba lưu trữ, có giá trị cao trước tòa.
  • Công chứng điện tử: Một số tổ chức cung cấp dịch vụ xác thực dữ liệu điện tử có giá trị pháp lý, tạo ra hash code duy nhất cho file dữ liệu để chứng minh tính toàn vẹn.

Vai trò của thừa phát lại trong lập vi bằng

Thừa phát lại là công cụ pháp lý hiệu quả nhất để thu thập bằng chứng vi phạm bản quyền trực tuyến tại Việt Nam. Thừa phát lại sẽ trực tiếp truy cập trang web vi phạm, ghi nhận toàn bộ nội dung vi phạm và lập vi bằng có giá trị như tài liệu chứng cứ được thừa nhận tại tòa. Vi bằng do thừa phát lại lập có ưu điểm là được pháp luật công nhận giá trị chứng minh, khó bị bên vi phạm phủ nhận và ghi nhận được trạng thái thực tế tại thời điểm vi phạm đang xảy ra.

Yêu cầu giám định quyền tác giả từ cơ quan chuyên môn

Trong các vụ tranh chấp phức tạp, đặc biệt khi bên vi phạm phủ nhận việc sao chép, bạn có thể yêu cầu giám định về quyền tác giả theo Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, do tổ chức hoặc cá nhân giám định sở hữu trí tuệ thực hiện. Theo Quyết định 2558/QĐ-BVHTTDL ngày 30/9/2026, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả có nhiệm vụ quản lý, tổ chức thực hiện hoạt động giám định về quyền tác giả, quyền liên quan và thực hiện nhiệm vụ của tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc trong lĩnh vực này. Kết quả giám định xác nhận sự tương đồng giữa tác phẩm gốc và tác phẩm vi phạm là bằng chứng có trọng lượng đặc biệt quan trọng trước tòa.

Quyền Yêu Cầu Bồi Thường Thiệt Hại Trong Vụ Kiện Vi Phạm Bản Quyền Là Gì?

Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ kiện vi phạm bản quyền là quyền pháp lý của nguyên đơn được yêu cầu bên vi phạm bù đắp toàn bộ tổn thất vật chất, lợi nhuận bị mất và tổn hại tinh thần phát sinh từ hành vi xâm phạm quyền tác giả, được quy định tại Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung bởi Luật 131/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 01/4/2026).

Nguyên đơn chứng minh được thiệt hại vật chất thì yêu cầu Tòa quyết định mức bồi thường theo tổng thiệt hại cộng lợi nhuận bị đơn thu được, theo giá chuyển giao quyền sử dụng hoặc theo cách tính khác phù hợp pháp luật; chỉ khi không xác định được theo các căn cứ này, Tòa mới quyết định mức bồi thường không quá 1 tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205). Thiệt hại về tinh thần được bồi thường từ 10 đến 100 lần mức lương cơ sở (khoản 2 Điều 205).

Ngoài ra, nguyên đơn còn có quyền yêu cầu Tòa buộc bị đơn thanh toán chi phí hợp lý để thuê luật sư, theo khoản 3 Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ. Đây là điểm quan trọng thường bị bỏ qua: chi phí thuê luật sư không phải nguyên đơn tự chịu hoàn toàn mà có thể được tính vào yêu cầu nếu có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Chi phí giám định không thuộc khoản 3 Điều 205; việc ai chịu chi phí này do Tòa quyết định theo quy định về chi phí tố tụng của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Khởi Kiện Dân Sự và Xử Lý Hình Sự Vi Phạm Bản Quyền Khác Nhau Như Thế Nào?

Khởi kiện dân sự hướng đến bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn, trong khi xử lý hình sự hướng đến trừng phạt hành vi vi phạm thông qua các chế tài như phạt tiền hoặc phạt tù theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh đó còn có biện pháp xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 15/02/2026), với mức phạt tối đa 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức; xem chi tiết tại bài xử lý vi phạm bản quyền.

Cán cân giữa máy tính, phong bì và còng số tám, so sánh khởi kiện dân sự với xử lý hình sự vi phạm bản quyền

Bảng dưới đây so sánh toàn diện hai con đường pháp lý để bạn lựa chọn phương án phù hợp nhất với mục tiêu của mình:

Tiêu chí Khởi Kiện Dân Sự Xử Lý Hình Sự
Mục tiêu Bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn Trừng phạt hành vi vi phạm, răn đe xã hội
Người khởi xướng Nguyên đơn (tác giả, chủ sở hữu) Cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát (có thể từ tố cáo của nạn nhân)
Điều kiện áp dụng Có thiệt hại thực tế xảy ra, bất kể mức độ Cố ý, có quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng, gây thiệt hại cho chủ thể quyền từ 100 triệu đồng, hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100 triệu đồng (khoản 1 Điều 225 BLHS)
Kết quả Bản án yêu cầu bồi thường, chấm dứt vi phạm Phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù
Thời gian Thường từ 6 tháng đến 2 năm Có thể kéo dài hơn do quy trình điều tra
Chi phí Nguyên đơn nộp tạm ứng án phí, có thể đòi lại nếu thắng Không mất án phí, nhưng cần chi phí tố cáo và theo dõi vụ án

Khi nào nên kết hợp cả hai con đường pháp lý: Bạn có thể đồng thời tố cáo hình sự và khởi kiện dân sự khi hành vi vi phạm có tính chất cố ý rõ ràng, quy mô lớn và gây thiệt hại nghiêm trọng. Tố cáo hình sự giúp cơ quan điều tra thu thập bằng chứng mà nguyên đơn khó tiếp cận (như dữ liệu máy chủ, hồ sơ tài chính của bên vi phạm), trong khi khởi kiện dân sự đảm bảo bạn được bồi thường thiệt hại thực tế.

Vi Phạm Bản Quyền Tác Giả Có Yếu Tố Nước Ngoài Được Xử Lý Như Thế Nào?

Vi phạm bản quyền có yếu tố nước ngoài xảy ra khi bị đơn là tổ chức hoặc cá nhân nước ngoài, tác phẩm được bảo hộ theo điều ước quốc tế, hoặc hành vi vi phạm xảy ra ở nước ngoài nhưng gây thiệt hại tại Việt Nam.

Luật sư gọi video với đối tác nước ngoài bên quả địa cầu, xử lý vi phạm bản quyền tác giả có yếu tố nước ngoài

Vai trò của Công ước Berne: Việt Nam là thành viên Công ước Berne từ ngày 26/10/2004, nghĩa là tác phẩm của công dân Việt Nam được bảo hộ tự động tại 182 quốc gia thành viên (theo WIPO Lex) và ngược lại. Từ ngày 01/7/2025, tranh chấp có yếu tố nước ngoài về quyền tác giả cũng do Tòa Sở hữu trí tuệ thuộc TAND khu vực 2 (Hà Nội) hoặc TAND khu vực 1 (Thành phố Hồ Chí Minh) xét xử sơ thẩm, không còn chuyển lên TAND cấp tỉnh; Tòa áp dụng quy định về tư pháp quốc tế để xác định luật nội dung áp dụng.

Thách thức thực tế lớn nhất là thi hành bản án ở nước ngoài, vì Việt Nam chưa có hiệp định tương trợ tư pháp với nhiều quốc gia. Trong trường hợp này, các lựa chọn thay thế thực tế hơn bao gồm: gửi yêu cầu DMCA takedown đến Google, YouTube, Facebook để gỡ nội dung vi phạm; khiếu nại trực tiếp lên nền tảng theo chính sách bảo vệ bản quyền của từng nền tảng; hoặc nhờ tổ chức quản lý bản quyền quốc tế hỗ trợ xử lý vi phạm xuyên biên giới.

Căn cứ pháp lý

Các văn bản dưới đây là căn cứ của bài viết, đã được đối chiếu với bản gốc và còn hiệu lực đến tháng 11/2026.

Số hiệu Tên văn bản Ngày ban hành Hiệu lực Link đã mở (03/11/2026)
50/2005/QH11 Luật Sở hữu trí tuệ 29/11/2005 01/7/2006 chinhphu.vn
131/2025/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ 10/12/2025 01/4/2026 vanban.chinhphu.vn
67/VBHN-VPQH Văn bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ 23/3/2026 (hợp nhất) congbao
91/2015/QH13 Bộ luật Dân sự 24/11/2015 01/01/2017 congbao
92/2015/QH13 Bộ luật Tố tụng dân sự 25/11/2015 01/7/2016 congbao
85/2025/QH15 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 25/6/2025 01/7/2025 congbao
81/2025/UBTVQH15 Nghị quyết thành lập Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực; quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ 27/6/2025 01/7/2025 congbao
326/2016/UBTVQH14 Nghị quyết về án phí và lệ phí Tòa án 30/12/2016 01/01/2017 congbao
100/2015/QH13 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung; hợp nhất tại 135/VBHN-VPQH ngày 05/9/2025) 27/11/2015 01/01/2018 congbao, VBHN
341/2025/NĐ-CP Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan 26/12/2025 15/02/2026 congbao
26/2023/QH15 Luật Căn cước 27/11/2023 01/7/2024 congbao
2558/QĐ-BVHTTDL Quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ của Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả 30/9/2026 30/9/2026 bvhttdl.gov.vn
Công ước Berne Công ước Berne về bảo hộ tác phẩm văn học và nghệ thuật 1886 VN: 26/10/2004 WIPO

Nếu bạn cần đánh giá hồ sơ hoặc soạn đơn khởi kiện, hãy liên hệ luật sư để được tư vấn cụ thể.

    Gửi yêu cầu tư vấn trực tuyến

    Bạn cần được tư vấn? Hãy gửi nội dung cụ thể cho chúng tôi, Luật Trần và Liên danh sẽ liên hệ lại ngay!

    Chat WhatsApp với chúng tôi Chát Zalo với chúng tôi