EVIPA là Hiệp định bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam với EU và các nước thành viên, được ký ngày 30/6/2019, quy định chuẩn đối xử và tòa đầu tư hai cấp.
Đến ngày 22/11/2026, EVIPA vẫn chưa có hiệu lực. Việt Nam phê chuẩn từ năm 2020; phía EU, bảng Ratification Details của Hội đồng EU ghi 20/27 nước thành viên đã thông báo phê chuẩn. Bảy nước còn lại là Bỉ, Ireland, Pháp, Síp, Hà Lan, Áo và Slovenia, chưa nước nào được ghi nhận thông báo.
Khi hiệp định có hiệu lực, nhà đầu tư được hưởng đối xử quốc gia, tối huệ quốc, đối xử công bằng, quyền chuyển tiền và quyền nhận bồi thường nếu bị tước quyền sở hữu. Tranh chấp do hai cấp xét xử: tòa sơ thẩm 9 thành viên và tòa phúc thẩm 6 thành viên.
Khi có hiệu lực, EVIPA sẽ thay thế 21 hiệp định bảo hộ đầu tư song phương (BIT) mà Việt Nam đã ký với từng nước EU. Còn bây giờ, nhà đầu tư vẫn được bảo vệ bằng chính các BIT đó cùng Luật Đầu tư 2025 (Luật 143/2025/QH15). Bài này đi lần lượt qua khái niệm, tình trạng phê chuẩn, nội dung bảo hộ, tranh chấp và BIT. Nguồn được đối chiếu tại ngày 22/11/2026.
EVIPA là gì?
EVIPA là điều ước quốc tế về bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam với EU và các nước thành viên (khi ký năm 2019 là 28 nước, gồm cả Anh; nay là 27), ký ngày 30/6/2019 tại Hà Nội.
Tên đầy đủ tiếng Anh là EU-Vietnam Investment Protection Agreement. Vì bảo hộ đầu tư thuộc thẩm quyền chung của EU và các nước thành viên, EVIPA là một hiệp định "hỗn hợp": từng nước phải tự phê chuẩn. Nghị viện châu Âu đồng ý với hiệp định ngày 12/02/2020. Ở phía Việt Nam, Quốc hội phê chuẩn bằng Nghị quyết 103/2020/QH14 ngày 08/6/2020, và thông báo của Việt Nam được Hội đồng EU ghi nhận ngày 18/6/2020.
Phạm vi của văn bản khá hẹp: chỉ bảo hộ khoản đầu tư đã thực hiện và giải quyết tranh chấp phát sinh từ khoản đầu tư đó.
EVIPA khác EVFTA ở điểm nào?
EVFTA điều chỉnh thương mại và có hiệu lực từ 01/8/2020, còn EVIPA điều chỉnh bảo hộ đầu tư, cần đủ 27 nước EU phê chuẩn và chưa có hiệu lực.

Sáu tiêu chí dưới đây cho thấy hai hiệp định khác nhau ở đâu.
| Tiêu chí | EVIPA | EVFTA |
|---|---|---|
| Tính chất | Hiệp định hỗn hợp về bảo hộ đầu tư | Hiệp định thương mại tự do |
| Ngày ký | 30/6/2019 | 30/6/2019 |
| Phê chuẩn | Việt Nam (NQ 103/2020/QH14) và 20/27 nước EU | EU và Việt Nam, không cần từng nước thành viên |
| Hiệu lực | Chưa có hiệu lực | Từ 01/8/2020 |
| Nội dung | Đối xử với nhà đầu tư, tước quyền sở hữu, chuyển tiền | Thương mại hàng hóa, dịch vụ, thuế quan |
| Cơ chế tranh chấp | Nhà đầu tư kiện Nhà nước tại tòa đầu tư hai cấp | Chỉ giữa các Bên ký kết |
Doanh nghiệp nên đọc kỹ dòng cuối. Nhà đầu tư EU bị thiệt hại không thể viện dẫn EVFTA để tự mình khởi kiện; muốn kiện trực tiếp, họ phải chờ EVIPA có hiệu lực hoặc dựa vào một BIT.
EVIPA gồm những chương nào?
EVIPA có 4 chương theo nhóm nội dung: định nghĩa chung, bảo hộ đầu tư, giải quyết tranh chấp, và điều khoản thể chế, chung, cuối cùng, kèm các phụ lục.

Chương 1 nêu mục tiêu và định nghĩa; Điều 1.2 EVIPA xác định ai được coi là nhà đầu tư. Phần bảo hộ nằm ở Chương 2, từ Điều 2.1 đến Điều 2.9. Chương 3 tách làm hai: Mục A cho tranh chấp giữa các Bên, Mục B cho tranh chấp giữa nhà đầu tư với Nhà nước. Mục B đi qua tham vấn, thông báo ý định, nộp đơn và cơ cấu tòa đầu tư (Điều 3.29 đến Điều 3.39 EVIPA). Chương 4 chứa điều khoản hiệu lực (Điều 4.13), thời hạn và chấm dứt (Điều 4.14, 4.15) cùng việc thay thế BIT (Điều 4.20), còn danh sách 21 BIT bị thay thế nằm ở Phụ lục 6.
EVIPA đã có hiệu lực chưa?
Chưa, EVIPA chưa có hiệu lực tại ngày 22/11/2026 vì 7 nước EU chưa thông báo phê chuẩn và bảng của Hội đồng EU chưa ghi ngày hiệu lực.
Các nước thành viên cũng là bên ký kết, nên nước nào cũng phải tự hoàn tất thủ tục nội bộ. Việt Nam xong phần mình từ tháng 6/2020; khâu còn vướng nằm ở phía EU. Bài lấy bảng của Hội đồng EU làm nguồn chính, và trên bảng đó ngày hiệu lực vẫn chưa được ghi.
Bao nhiêu nước EU đã phê chuẩn EVIPA?
Có 20/27 nước EU đã thông báo phê chuẩn EVIPA theo bảng của Hội đồng EU; 7 nước chưa thông báo là Bỉ, Ireland, Pháp, Síp, Hà Lan, Áo và Slovenia.

Bảng sau liệt kê 20 nước đã thông báo phê chuẩn theo Hội đồng EU, xếp theo ngày thông báo; dòng cuối là 7 nước chưa thông báo.
| STT | Nước thành viên | Ngày thông báo |
|---|---|---|
| 1 | Hungary | 23/12/2019 |
| 2 | Romania | 10/09/2020 |
| 3 | Thụy Điển | 21/09/2020 |
| 4 | Latvia | 20/10/2020 |
| 5 | Séc | 14/12/2020 |
| 6 | Estonia | 22/12/2020 |
| 7 | Hy Lạp | 15/02/2021 |
| 8 | Litva | 22/06/2021 |
| 9 | Đan Mạch | 24/11/2021 |
| 10 | Croatia | 30/11/2021 |
| 11 | Tây Ban Nha | 20/01/2022 |
| 12 | Luxembourg | 27/07/2022 |
| 13 | Slovakia | 16/02/2023 |
| 14 | Phần Lan | 08/06/2023 |
| 15 | Bồ Đào Nha | 29/09/2023 |
| 16 | Bulgaria | 12/10/2023 |
| 17 | Malta | 10/04/2024 |
| 18 | Italy | 19/07/2024 |
| 19 | Đức | 25/02/2026 |
| 20 | Ba Lan | 07/04/2026 |
| Chưa | Bỉ, Ireland, Pháp, Síp, Hà Lan, Áo, Slovenia | Chưa có |
Trang của Ủy ban châu Âu vẫn ghi con số cũ: 18 nước, tính đến tháng 6/2024. Bài vì thế dùng bảng của Hội đồng EU, và con số 20 nước cũng được báo cáo của Thượng viện Pháp ngày 21/10/2026 nêu lại.
Hạ viện Liên bang Bỉ bỏ phiếu phê chuẩn ngày 22/10/2026, còn Thượng viện Pháp thông qua dự luật cho phép phê chuẩn ngày 29/10/2026. Dù vậy, cả hai chưa hoàn tất thủ tục và chưa có thông báo trên bảng của Hội đồng EU, nên chưa được tính.
Khi nào EVIPA bắt đầu có hiệu lực?
Theo khoản 2 Điều 4.13 EVIPA, hiệp định có hiệu lực vào ngày đầu tiên của tháng thứ hai sau khi các Bên thông báo đã hoàn tất thủ tục pháp lý nội bộ.

Phía EU chỉ gửi thông báo khi đã đủ các nước thành viên phê chuẩn. Lấy một ví dụ giả định: thông báo cuối cùng được trao đổi trong tháng 3 thì hiệp định có hiệu lực ngày 01/5 năm đó.
Khoản 4 Điều 4.13 EVIPA cho phép áp dụng tạm thời nếu các Bên đồng ý, nhưng các nguồn đã đối chiếu chưa ghi nhận thỏa thuận nào như vậy. Điều 4.14 EVIPA không đặt thời hạn cho hiệp định, và hiệp định chỉ chấm dứt vào cuối tháng thứ 6 sau thông báo. Kể cả khi đó, theo Điều 4.15 EVIPA, khoản đầu tư thực hiện trước ngày chấm dứt vẫn được một số quy định bảo hộ thêm 15 năm.
Hiệp định bảo hộ đầu tư EVIPA bảo hộ nhà đầu tư những gì?
Hiệp định bảo hộ đầu tư EVIPA bảo hộ 4 nhóm quyền: không phân biệt đối xử, đối xử công bằng và thỏa đáng, bồi thường khi bị tước quyền sở hữu, và chuyển tiền.
Trước khi xét từng quyền, nhà đầu tư cần biết mình có nằm trong phạm vi được bảo hộ hay không. Mục cuối nói về quyền điều tiết của Nhà nước.
Nhà đầu tư và khoản đầu tư nào được EVIPA bảo hộ?
EVIPA bảo hộ nhà đầu tư của một Bên và khoản đầu tư của họ trong giai đoạn vận hành; pháp nhân phải thành lập hợp pháp và có hoạt động kinh doanh thực chất.

Điểm c Điều 1.2 EVIPA đòi hai thứ: pháp nhân thành lập theo luật của một Bên, và có hoạt động kinh doanh thực chất. Một pháp nhân là "được sở hữu" khi trên 50% vốn thuộc về người của một Bên, và "được kiểm soát" khi những người đó có quyền bổ nhiệm đa số người quản lý. Vì thế, một công ty chỉ đăng ký trên giấy tại một nước EU dễ bị từ chối tư cách nhà đầu tư.
Điều 2.1 EVIPA khoanh Chương 2 lại trong giai đoạn vận hành khoản đầu tư được bảo hộ. Đối xử quốc gia và tối huệ quốc không áp dụng cho nghe nhìn, hạt nhân, vũ khí, cabotage và vận tải hàng không (trừ một số dịch vụ). Hoạt động thực thi quyền lực nhà nước và trợ cấp cũng nằm ngoài hai chuẩn này.
Đối xử quốc gia, tối huệ quốc và đối xử công bằng được quy định thế nào?
Đối xử quốc gia (Điều 2.3) và tối huệ quốc (Điều 2.4 EVIPA) cấm phân biệt đối xử, còn Điều 2.5 EVIPA liệt kê cụ thể hành vi vi phạm đối xử công bằng.

Theo chuẩn đối xử quốc gia, nước tiếp nhận phải đối xử với nhà đầu tư của nước kia không kém thuận lợi hơn so với nhà đầu tư trong nước. Tối huệ quốc dùng đúng thước đo đó nhưng so với nhà đầu tư nước thứ ba, và cũng trừ các lĩnh vực bị loại ở Điều 2.1 EVIPA.
Danh mục vi phạm ở khoản 2 Điều 2.5 EVIPA gồm từ chối công lý, vi phạm cơ bản thủ tục tố tụng, hành vi tùy tiện rõ ràng, phân biệt đối xử có mục tiêu và đối xử lạm dụng. Nhà đầu tư bị thu hồi giấy phép mà không được trình bày ý kiến có thể cân nhắc viện dẫn điểm này.
Tước quyền sở hữu và chuyển tiền ra nước ngoài được bảo đảm ra sao?
Điều 2.7 EVIPA chỉ cho phép tước quyền sở hữu khi đủ 4 điều kiện, kèm bồi thường theo giá thị trường hợp lý; Điều 2.8 EVIPA bảo đảm chuyển tiền không chậm trễ.

Bốn điều kiện đó là: vì mục đích công, đúng thủ tục pháp luật, không phân biệt đối xử, và có bồi thường nhanh chóng, đầy đủ, hiệu quả. Mức bồi thường được tính theo giá trị thị trường hợp lý của khoản đầu tư.
Về chuyển tiền, Điều 2.8 EVIPA cho nhà đầu tư chuyển các khoản liên quan đến đầu tư bằng đồng tiền tự do chuyển đổi, không hạn chế, theo tỷ giá thị trường. Lần chuyển nào bị chậm, doanh nghiệp nên giữ lại chứng từ.
Quyền điều tiết của Nhà nước được EVIPA giữ lại thế nào?
Điều 2.2 EVIPA khẳng định quyền điều tiết vì y tế, an toàn, môi trường, đạo đức công cộng, bảo vệ xã hội, người tiêu dùng và đa dạng văn hóa.

Khoản 2 Điều 2.2 EVIPA nói rõ các Bên không cam kết giữ nguyên khung pháp lý, kể cả khi thay đổi làm ảnh hưởng bất lợi đến hoạt động đầu tư hay kỳ vọng lợi nhuận. Luật thay đổi, tự nó, chưa đủ để được coi là vi phạm.
Nhưng quyền điều tiết vẫn bị chặn bởi danh mục vi phạm ở khoản 2 Điều 2.5 EVIPA. Câu nhà đầu tư cần tự hỏi là biện pháp đó có nhắm riêng vào mình hay không.
Tranh chấp đầu tư theo EVIPA được giải quyết thế nào?
Tranh chấp theo EVIPA được giải quyết qua tham vấn bắt buộc rồi đến tòa đầu tư hai cấp, với ít nhất 6 tháng từ yêu cầu tham vấn đến khi nộp đơn.
Người xử ở đây là thành viên tòa được bổ nhiệm sẵn theo nhiệm kỳ. Thủ tục vẫn theo các bộ quy tắc như Công ước ICSID hoặc Quy tắc UNCITRAL.
Hệ thống tòa đầu tư hai cấp của EVIPA gồm những gì?
Hệ thống gồm Tòa sơ thẩm 9 thành viên (Điều 3.38 EVIPA) và Tòa phúc thẩm thường trực 6 thành viên (Điều 3.39 EVIPA), nhiệm kỳ 4 năm.

Tòa sơ thẩm chia đều: 3 thành viên của EU, 3 của Việt Nam, 3 của nước thứ ba. Mỗi vụ được giao cho một hội đồng 3 người, chủ tọa là thành viên nước thứ ba.
Tòa phúc thẩm có 6 thành viên, cũng chia đều: 2 EU, 2 Việt Nam, 2 nước thứ ba. Nhờ cấp này, phán quyết sơ thẩm vẫn có thể được xem xét lại.
Nhà đầu tư khởi kiện theo EVIPA qua những bước nào?
Nhà đầu tư khởi kiện theo EVIPA qua 4 bước: giải quyết thân thiện, yêu cầu tham vấn, thông báo ý định và nộp đơn, tối thiểu 6 tháng sau yêu cầu tham vấn.

Cụ thể: bước 1, các bên tìm cách giải quyết thân thiện (Điều 3.29 EVIPA); bước 2, nhà đầu tư gửi yêu cầu tham vấn trong vòng 3 năm kể từ khi biết về biện pháp và thiệt hại (Điều 3.30); bước 3, sau 90 ngày từ yêu cầu tham vấn, nhà đầu tư có thể gửi thông báo ý định (Điều 3.32); bước 4, đơn được nộp khi đã qua 6 tháng từ yêu cầu tham vấn và ít nhất 3 tháng từ thông báo ý định (Điều 3.33).
Đơn có thể nộp theo Công ước ICSID, Quy tắc cơ chế phụ trợ ICSID, Quy tắc UNCITRAL hoặc cơ chế khác các bên đồng ý (Điều 3.33 EVIPA). Mốc dễ bị lỡ nhất là thời hạn 3 năm ở bước 2. Các bên cũng có thể thỏa thuận hòa giải tự nguyện vào bất kỳ lúc nào; khi đã đồng ý hòa giải, thời hạn tại khoản 2 và khoản 5 Điều 3.30 được tạm dừng (Điều 3.31 EVIPA).
EVIPA thay thế 21 hiệp định bảo hộ đầu tư song phương ra sao?
Theo khoản 4 Điều 4.20 EVIPA, khi EVIPA có hiệu lực, 21 hiệp định liệt kê ở Phụ lục 6 chấm dứt và được thay thế bằng EVIPA.
Hiện mỗi BIT có chuẩn bảo hộ và thủ tục riêng. Vụ việc nào còn được giải quyết theo BIT cũ do khoản 6 và khoản 8 Điều 4.20 EVIPA quyết định.
Trong lúc EVIPA chưa có hiệu lực, nhà đầu tư EU dựa vào đâu?
Nhà đầu tư EU hiện dựa vào BIT còn hiệu lực giữa Việt Nam và nước mình, hợp đồng với cơ quan nhà nước và Luật Đầu tư 2025 (Luật 143/2025/QH15).

Nhà đầu tư thuộc nước có BIT trong Phụ lục 6 dựa vào BIT đó, với điều kiện và thủ tục riêng của từng hiệp định. Nước không có BIT trong danh sách thì cần kiểm tra điều ước khác hoặc thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng. Khi đó, theo khoản 4 Điều 13 Luật Đầu tư 2025 (Luật 143/2025/QH15), tranh chấp với cơ quan nhà nước được giải quyết tại Trọng tài hoặc Tòa án Việt Nam, trừ khi hợp đồng hoặc điều ước quốc tế quy định khác.
Khi EVIPA có hiệu lực, BIT cũ còn được dùng để khởi kiện không?
Có, trong giới hạn: khoản 6 Điều 4.20 EVIPA cho kiện theo BIT cũ nếu vi phạm xảy ra trước ngày EVIPA có hiệu lực và không quá 3 năm từ ngày đó.

Chiều ngược lại, khoản 8 Điều 4.20 EVIPA không cho dùng EVIPA để kiện vi phạm xảy ra trước ngày hiệu lực. Biện pháp trước mốc đó chỉ có thể bị kiện theo BIT cũ, và chỉ trong cửa sổ 3 năm.
Ca khó là biện pháp kéo dài qua ngày hiệu lực, như khoản chuyển tiền bị giữ cả trước và sau mốc này. Khi ấy, vi phạm xảy ra lúc nào sẽ quyết định nhà đầu tư kiện theo căn cứ nào.
EVIPA liên hệ với pháp luật đầu tư Việt Nam hiện hành thế nào?
Khi có hiệu lực, EVIPA được ưu tiên so với luật trong nước quy định khác, trừ Hiến pháp; hiện nay Luật Đầu tư 2025 và Nghị định 96/2026 điều chỉnh trực tiếp.
Nguyên tắc ưu tiên được đặt tại khoản 1 Điều 6 Luật Điều ước quốc tế (VBHN 10). Nguyên tắc này chỉ áp dụng cho điều ước đã có hiệu lực với Việt Nam, nên EVIPA hiện chưa thuộc diện đó.
Luật Đầu tư 2025 và Nghị định 96/2026 áp dụng điều ước đầu tư ra sao?
Nghị định 96/2026/NĐ-CP chỉ coi điều ước có hiệu lực là điều ước quốc tế về đầu tư, và cho áp dụng điều ước khi điều kiện thuận lợi hơn.
Khoản 4 Điều 2 Nghị định 96/2026/NĐ-CP định nghĩa điều ước quốc tế về đầu tư là điều ước có hiệu lực đối với Việt Nam, gồm BIT, FTA và điều ước khác, nên EVIPA chưa được tính. Khoản 8 Điều 17 của nghị định cho nhà đầu tư áp dụng điều ước nào có điều kiện tiếp cận thị trường thuận lợi hơn. Luật Đầu tư 2025 bảo đảm quyền sở hữu (Điều 9) và quyền chuyển tài sản ra nước ngoài (Điều 11). Nghị định 96/2026/NĐ-CP còn lập cơ chế phòng ngừa tranh chấp tại Điều 9, trong đó có bước thông báo tới Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao.
Ghi chú: Luật 24/2026/QH16 (bổ sung Điều 6 và thay Phụ lục IV Luật Đầu tư; hiệu lực 01/3/2027, riêng quy định về khí N2O từ 01/01/2027) không thay đổi các điều được viện dẫn trong bài. Luật sửa đổi Luật Đầu tư thông qua ngày 20/11/2026 (chưa có số hiệu) chỉ có hiệu lực từ 31/3/2027.
Doanh nghiệp nên làm gì trong lúc chờ EVIPA có hiệu lực?
Doanh nghiệp nên xác định BIT đang áp dụng, rà soát điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng và lưu hồ sơ về các biện pháp ảnh hưởng đến khoản đầu tư.
Bắt đầu bằng cách lấy nước của công ty mẹ đối chiếu với Phụ lục 6 và Điều 1.2 EVIPA. Hợp đồng dự án thì nên được soạn với điều khoản trọng tài rõ ràng. Khi có vướng mắc, doanh nghiệp có thể dùng đến cơ chế của Điều 9 Nghị định 96/2026/NĐ-CP.
Căn cứ pháp lý
Bảng dưới đây liệt kê các văn bản được viện dẫn và tình trạng tại ngày 22/11/2026.
| Số hiệu | Tên văn bản | Ngày ban hành/ký | Hiệu lực | Tình trạng tại 22/11/2026 | Nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
| EVIPA | Hiệp định bảo hộ đầu tư Việt Nam và EU | Ký 30/6/2019 | Theo khoản 2 Điều 4.13 | Chưa có hiệu lực; 20/27 nước EU đã thông báo | Hội đồng EU; Trung tâm WTO và Hội nhập VCCI |
| 103/2020/QH14 | Nghị quyết phê chuẩn EVIPA | 08/6/2020 | 08/6/2020 | Việt Nam đã phê chuẩn | Công báo |
| 143/2025/QH15 | Luật Đầu tư | 11/12/2025 | 01/3/2026 | Đang có hiệu lực | Công báo |
| 96/2026/NĐ-CP | Nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư | 31/3/2026 | 31/3/2026 | Đang có hiệu lực | Công báo |
| 10/VBHN-VPQH | Luật Điều ước quốc tế 108/2016/QH13, sửa bởi Luật 137/2025/QH15 (bản hợp nhất) | Hợp nhất 06/02/2026 | Luật gốc 01/7/2016; sửa đổi 01/01/2026 | Đang áp dụng | Công báo |
| 24/2026/QH16 | Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (bổ sung Điều 6, thay Phụ lục IV) | 24/8/2026 | 01/3/2027; khoản 1 Điều 1 (khí N2O) từ 01/01/2027 | Chưa có hiệu lực, chỉ ghi chú | Công báo |
| Chưa có số | Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư | Thông qua 20/11/2026 | 31/3/2027 | Chưa có hiệu lực, chỉ ghi chú | VietnamPlus |

